NASA, 36 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir D\u00fcnya \u00e7evresinde g\u00f6rev yapan Hubble Uzay Teleskobu\u2019nun gelece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almak amac\u0131yla \u00f6zel uzay \u015firketlerinden teknik \u00f6neriler istedi. Kurumun 29 Ekim 2026\u2019da yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bilgi talebi, teleskopu daha y\u00fcksek bir y\u00f6r\u00fcngeye ta\u015f\u0131ma, y\u00f6r\u00fcngede bak\u0131m\u0131n\u0131 yapma veya kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunda g\u00fcvenli bi\u00e7imde devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakma se\u00e7eneklerini ara\u015ft\u0131r\u0131yor. Bu \u00e7a\u011fr\u0131, hen\u00fcz kesinle\u015fmi\u015f bir g\u00f6rev ya da \u015firketlere verilmi\u015f bir ihale de\u011fil; NASA\u2019n\u0131n sekt\u00f6rdeki kapasiteyi, olas\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, maliyetleri ve uygulanabilir takvimleri anlamaya y\u00f6nelik bir bilgi toplama s\u00fcreci.<\/p>\n
Hubble\u2019\u0131n bilimsel g\u00f6zlemlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmesi, yaln\u0131zca teleskopun \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumdaki cihazlar\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda uzaydaki konumunu koruyabilmesine de ba\u011fl\u0131. Teleskopun kendi y\u00f6r\u00fcngesini y\u00fckseltecek bir itki sistemi bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan NASA, \u00e7\u00f6z\u00fcm geli\u015ftirmek i\u00e7in giderek b\u00fcy\u00fcyen \u00f6zel uzay sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn robotik servis, uydu yakalama ve y\u00f6r\u00fcnge de\u011fi\u015ftirme teknolojilerini de\u011ferlendirmek istiyor.<\/p>\n
Hubble yakla\u015f\u0131k 470 kilometre irtifadaki al\u00e7ak D\u00fcnya y\u00f6r\u00fcngesinde bulunuyor. Bu y\u00fckseklikte D\u00fcnya atmosferi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kalkm\u0131\u015f de\u011fil; atmosferin \u00e7ok seyrek \u00fcst katmanlar\u0131ndaki par\u00e7ac\u0131klar teleskop \u00fczerinde hafif bir s\u00fcr\u00fckleme kuvveti olu\u015fturuyor. Bu etki zaman i\u00e7inde y\u00f6r\u00fcngenin al\u00e7almas\u0131na neden oluyor. S\u00fcr\u00fcklenme miktar\u0131 sabit olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in teleskopun atmosfere d\u00f6n\u00fc\u015f tarihini kesin bir g\u00fcn olarak belirlemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n
NASA\u2019n\u0131n mevcut tahminleri, Hubble\u2019\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinin y\u00fckseltilmemesi halinde 2033 veya 2034 civar\u0131nda atmosfere yeniden girebilece\u011fini g\u00f6steriyor. G\u00fcne\u015f etkinli\u011findeki de\u011fi\u015fimler \u00fcst atmosferin geni\u015fli\u011fini ve yo\u011funlu\u011funu etkileyebildi\u011finden, atmosferik s\u00fcr\u00fcklenme de de\u011fi\u015febilir. Bu nedenle s\u00f6z konusu tarihler kesin bir son tarih de\u011fil, bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar ve modeller temelinde yap\u0131lm\u0131\u015f tahminlerdir. NASA, teleskopun bug\u00fcn i\u00e7in acil bir tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtse de planlama ve olas\u0131 bir operasyon i\u00e7in zaman\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n
Hubble\u2019\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinin al\u00e7almas\u0131, teleskopun optik sistemlerinin ya da bilimsel ara\u00e7lar\u0131n\u0131n aniden bozuldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. As\u0131l mesele, uzay arac\u0131n\u0131n yeterli irtifada tutulamamas\u0131 ve sonunda atmosferin daha yo\u011fun katmanlar\u0131na girmesi. Atmosfere kontrols\u00fcz bi\u00e7imde giren b\u00fcy\u00fck bir uzay arac\u0131n\u0131n baz\u0131 par\u00e7alar\u0131 tamamen yanmayabilir. Bu nedenle g\u00fcvenli bir y\u00f6r\u00fcnge y\u00fckseltme veya g\u00f6rev sonu plan\u0131, hem teleskopun bilimsel \u00f6mr\u00fc hem de D\u00fcnya \u00fczerindeki risklerin azalt\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
NASA\u2019n\u0131n de\u011ferlendirdi\u011fi ba\u015fl\u0131ca senaryolardan biri, Hubble\u2019\u0131 yakalayabilecek bir servis uzay arac\u0131n\u0131n teleskopun y\u00f6r\u00fcngesini y\u00fckseltmesi. \u00d6nerilen hedeflerden biri, Hubble\u2019\u0131 en az 600 kilometre irtifaya ta\u015f\u0131mak. Daha y\u00fcksek bir y\u00f6r\u00fcnge, atmosferik s\u00fcr\u00fcklenmenin etkisini azaltarak teleskopun uzayda kalabilece\u011fi s\u00fcreyi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde uzatabilir. Bununla birlikte, ger\u00e7ek g\u00f6rev \u00f6mr\u00fc kullan\u0131lacak y\u00f6r\u00fcngeye, g\u00fcne\u015f etkinli\u011fine, uzay arac\u0131n\u0131n durumuna ve operasyonun ba\u015far\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6yle bir g\u00f6revin basit bir iti\u015f manevras\u0131ndan ibaret olmas\u0131 beklenmiyor. Servis arac\u0131 Hubble\u2019a hassas bi\u00e7imde yakla\u015fmal\u0131, teleskopun yap\u0131s\u0131na zarar vermeden g\u00fcvenli bir ba\u011flant\u0131 kurmal\u0131 ve y\u00f6r\u00fcnge de\u011fi\u015fikli\u011fini dikkatle ger\u00e7ekle\u015ftirmeli. Hubble, bu t\u00fcr bir operasyon i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f modern bir yakalama aray\u00fcz\u00fcne sahip olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u015firketlerin ba\u011flant\u0131 y\u00f6ntemini ve temas s\u0131ras\u0131nda olu\u015fabilecek kuvvetleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde ele almas\u0131 gerekecek. Operasyon boyunca teleskopun hassas par\u00e7alar\u0131n\u0131n, g\u00fcne\u015f panellerinin ve bilimsel ara\u00e7lar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 da temel bir \u015fart.<\/p>\n
NASA\u2019n\u0131n bilgi talebine g\u00f6re f\u0131rlatma arac\u0131, Hubble\u2019a ula\u015facak servis uzay arac\u0131 ve g\u00f6rev operasyonlar\u0131 y\u00fcklenici \u015firket taraf\u0131ndan sa\u011flanabilecek. \u0130nsanl\u0131 bir g\u00f6rev \u00f6nerilmesi halinde m\u00fcrettebat ve insanl\u0131 u\u00e7u\u015fa ili\u015fkin d\u00fczenlemelerin nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 da teklifin par\u00e7as\u0131 olmal\u0131. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, robotik bir g\u00f6rev astronotlar\u0131n riskini ve insanl\u0131 u\u00e7u\u015fun gerektirdi\u011fi ek sistemleri ortadan kald\u0131rabilir; ancak uzayda hassas yakalama ve bak\u0131m i\u015flemlerini y\u00fcksek g\u00fcvenilirlikle yapabilecek robotik teknolojiler gerektirir.<\/p>\n
Y\u00f6r\u00fcngeyi y\u00fckseltmenin yan\u0131 s\u0131ra Hubble\u2019\u0131n baz\u0131 sistemlerinin onar\u0131lmas\u0131 veya yenilenmesi de g\u00fcndemde. Teleskop, g\u00f6rev s\u00fcresi boyunca uzay meki\u011fiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilen be\u015f servis u\u00e7u\u015funda astronotlar taraf\u0131ndan ziyaret edildi. Bu g\u00f6revlerde bilimsel ara\u00e7lar ve uzay arac\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli sistemleri onar\u0131ld\u0131 ya da geli\u015ftirildi. Son servis u\u00e7u\u015fu 2009\u2019da yap\u0131ld\u0131; Hubble\u2019\u0131n y\u00f6r\u00fcngesi ise en son 2002\u2019de Columbia uzay meki\u011finin g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda y\u00fckseltildi.<\/p>\n
Hubble\u2019\u0131n tasar\u0131m\u0131, ge\u00e7mi\u015fte astronotlar\u0131n teleskop \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayacak \u015fekilde geli\u015ftirilmi\u015fti. Ancak uzay meki\u011fi d\u00f6neminin sona ermesiyle bu bak\u0131m y\u00f6ntemi art\u0131k kullan\u0131lam\u0131yor. Yeni bir servis g\u00f6revinin, teleskopun mevcut yap\u0131s\u0131yla ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn farkl\u0131 ticari uzay ara\u00e7lar\u0131yla uyumlu olmas\u0131 gerekir. \u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn robotik kollar, otonom yakla\u015fma sistemleri ve y\u00f6r\u00fcngede bak\u0131m ara\u00e7lar\u0131 alan\u0131ndaki ilerlemeleri bu a\u00e7\u0131dan yeni se\u00e7enekler sunabilir. Yine de NASA\u2019n\u0131n bilgi talebi, belirli bir \u015firketin bu g\u00f6rev i\u00e7in se\u00e7ildi\u011fi veya operasyonun kesin olarak yap\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n
Bir bak\u0131m g\u00f6revi ba\u015far\u0131l\u0131 olsa bile Hubble\u2019\u0131n bilimsel ara\u00e7lar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn yenilenebilece\u011fi varsay\u0131lmamal\u0131. Yap\u0131labilecek i\u015flemler; teleskopun mevcut durumu, yedek par\u00e7a ve ba\u011flant\u0131 imk\u00e2nlar\u0131, servis arac\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131ma kapasitesi ve g\u00f6rev s\u0131ras\u0131nda g\u00fcvenle eri\u015filebilecek bile\u015fenlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olacak. Bu nedenle \u015firketlerden yaln\u0131zca genel vaatler de\u011fil, hangi i\u015flemlerin hangi teknolojiyle ve hangi risk d\u00fczeyinde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fine ili\u015fkin somut bilgiler bekleniyor.<\/p>\n
NASA, Hubble\u2019\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatma olana\u011f\u0131 bulunamazsa teleskopu g\u00fcvenli bi\u00e7imde g\u00f6revden \u00e7\u0131karma se\u00e7eneklerini de inceliyor. Bunlar aras\u0131nda uzay arac\u0131n\u0131n kontroll\u00fc olarak daha d\u00fc\u015f\u00fck bir y\u00f6r\u00fcngeye y\u00f6nlendirilmesi ve atmosfere giri\u015finin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca y\u00f6netilmesi ya da teleskopun uygun bir bertaraf y\u00f6r\u00fcngesine ta\u015f\u0131nmas\u0131 bulunabilir. Hangi y\u00f6ntemin tercih edilece\u011fi, teknik uygulanabilirlik ve g\u00fcvenlik de\u011ferlendirmelerine ba\u011fl\u0131 olacak.<\/p>\n
G\u00f6rev sonu planlamas\u0131, Hubble\u2019\u0131n bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 erkenden durdurma karar\u0131 verildi\u011fi anlam\u0131na gelmiyor. Aksine NASA, olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6nceden de\u011ferlendirerek teleskopun kontrol\u00fcn\u00fc kaybetmeden g\u00fcvenli bir se\u00e7enek belirlemeyi ama\u00e7l\u0131yor. Bir servis arac\u0131n\u0131n y\u00f6r\u00fcnge y\u00fckseltme, bak\u0131m ve g\u00f6rev sonu manevralar\u0131ndan hangilerini yapabilece\u011fi; ta\u015f\u0131ma kapasitesi, yak\u0131t\u0131, tasar\u0131m\u0131 ve Hubble\u2019a yakla\u015fma kabiliyeti gibi etkenlere g\u00f6re de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n
Hubble\u2019\u0131n kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak i\u00e7in \u00f6zel \u015firketlerle temas kurulmas\u0131 ilk kez g\u00fcndeme gelmiyor. NASA, 2022\u2019de de benzer bir bilgi toplama s\u00fcreci ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. O d\u00f6nemde Jared Isaacman ve SpaceX, Dragon uzay arac\u0131 kullan\u0131larak yap\u0131labilecek bir servis ve y\u00f6r\u00fcnge y\u00fckseltme g\u00f6revini de\u011ferlendirmi\u015f; Isaacman g\u00f6revin finansman\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131lamay\u0131 teklif etmi\u015fti. NASA, o \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 olas\u0131 teknik ve operasyonel se\u00e7enekleri anlamak i\u00e7in incelemi\u015fti.<\/p>\n
2022\u2019de ba\u015flat\u0131lan s\u00fcrece sekiz farkl\u0131 yan\u0131t geldi. Astroscale ve Momentus gibi \u015firketlerin robotik sistemlerden yararlanarak Hubble\u2019\u0131n y\u00f6r\u00fcngesini y\u00fckseltme \u00f6nerileri de bunlar aras\u0131ndayd\u0131. NASA teknik de\u011ferlendirmelerin ard\u0131ndan 2024\u2019te bu g\u00f6revleri ger\u00e7ekle\u015ftirmeme karar\u0131 ald\u0131. Bu ge\u00e7mi\u015f, \u00f6zel \u015firketlerden \u00f6neri istemenin tek ba\u015f\u0131na bir u\u00e7u\u015f g\u00f6revinin onayland\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fini g\u00f6steriyor. Yeni s\u00fcrecin de \u00f6ncelikle teknik olgunluk, g\u00fcvenlik, maliyet ve uygulanabilirlik hakk\u0131nda bilgi sa\u011flamas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n
2026\u2019daki \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131n \u00f6nceki de\u011ferlendirmelerden \u00e7\u0131kar\u0131lan dersleri ve uzay teknolojilerindeki geli\u015fmeleri yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesi ama\u00e7lan\u0131yor. \u015eirketlerin yan\u0131tlar\u0131nda geli\u015ftirmekte olduklar\u0131 sistemleri, bunlar\u0131n ne zaman kullan\u0131labilir olaca\u011f\u0131n\u0131, olas\u0131 g\u00f6rev tasar\u0131m\u0131n\u0131 ve tahmini maliyetleri a\u00e7\u0131klamalar\u0131 bekleniyor. Ancak NASA, Hubble i\u00e7in kesinle\u015fmi\u015f bir b\u00fct\u00e7e ay\u0131rm\u0131\u015f de\u011fil. Kurumun bir sonraki a\u015famada teklifleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmayaca\u011f\u0131 ve bunlardan herhangi birini resmi bir g\u00f6reve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyece\u011fi hen\u00fcz belli de\u011fil.<\/p>\n
24 Nisan 1990\u2019da Discovery uzay meki\u011fiyle f\u0131rlat\u0131lan Hubble, NASA ile Avrupa Uzay Ajans\u0131n\u0131n ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olarak hizmet veriyor. Teleskop, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u0131\u015f\u0131k ve mor\u00f6tesi dalga boylar\u0131nda g\u00f6zlem yap\u0131yor; yak\u0131n k\u0131z\u0131l\u00f6tesi g\u00f6zlemlerle de bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara katk\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Hubble\u2019\u0131n uzun s\u00fcre boyunca ayn\u0131 g\u00f6k cisimlerini incelemi\u015f olmas\u0131, bilim insanlar\u0131n\u0131n evrendeki de\u011fi\u015fimleri zaman i\u00e7inde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131yor.<\/p>\n
James Webb Uzay Teleskobu\u2019nun faaliyete ba\u015flamas\u0131 Hubble\u2019\u0131n bilimsel rol\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rmad\u0131. \u0130ki g\u00f6zlemevi farkl\u0131 g\u00f6zlem yetenekleri ve dalga boylar\u0131yla birbirini tamaml\u0131yor. Hubble, \u00f6zellikle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve mor\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131kta y\u00fcr\u00fct\u00fclen ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in de\u011ferini koruyor. Bu nedenle teleskopun daha uzun s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumda kalmas\u0131, yaln\u0131zca eski bir uzay arac\u0131n\u0131 y\u00f6r\u00fcngede tutmak de\u011fil, bilimsel g\u00f6zlem kapasitesini s\u00fcrd\u00fcrmek anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n
Hubble\u2019\u0131n g\u00f6rev y\u00f6netimi Maryland\u2019deki NASA Goddard Uzay U\u00e7u\u015f Merkezi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Lockheed Martin Space operasyonlara teknik destek sa\u011fl\u0131yor; bilimsel g\u00f6zlem programlar\u0131 ise Baltimore\u2019daki Uzay Teleskobu Bilim Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyor. Olas\u0131 bir \u00f6zel sekt\u00f6r g\u00f6revinin NASA\u2019n\u0131n mevcut teknik ve bilimsel ekipleriyle uyumlu bi\u00e7imde planlanmas\u0131 da teleskopun g\u00fcvenli i\u015fletimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yacak.<\/p>\n
NASA, olas\u0131 y\u00f6r\u00fcnge y\u00fckseltme veya servis g\u00f6revinin Hubble\u2019\u0131n beklenen atmosfere giri\u015finden \u00f6nce, en ge\u00e7 2032 y\u0131l\u0131na kadar ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Bu takvim, \u015firketlerin yan\u0131tlar\u0131nda yaln\u0131zca teorik olarak m\u00fcmk\u00fcn bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunmalar\u0131n\u0131n yeterli olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor: Tasar\u0131m, geli\u015ftirme, test, f\u0131rlatma ve operasyon haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n da belirtilen s\u00fcre i\u00e7inde tamamlanabilir olmas\u0131 gerekiyor. \u00d6te yandan NASA\u2019n\u0131n bu tarihi a\u00e7\u0131klamas\u0131, g\u00f6revin onayland\u0131\u011f\u0131 ya da 2032\u2019de mutlaka yap\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n
\u015eirketler teknik kapasitelerini ve muhtemel g\u00f6rev \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini i\u00e7eren yan\u0131tlar\u0131n\u0131 30 Kas\u0131m 2026\u2019da T\u00fcrkiye saatiyle 23.00\u2019e kadar NASA\u2019ya iletebilecek. NASA Y\u00f6neticisi Jared Isaacman, Hubble\u2019\u0131n h\u00e2l\u00e2 \u00f6nemli bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek durumda oldu\u011funu belirterek \u00f6mr\u00fcn\u00fc yenilik\u00e7i ve uygun maliyetli y\u00f6ntemlerle uzatabilecek makul se\u00e7eneklerin incelenmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. NASA Bilim Misyonlar\u0131 Direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6neticisi Nicky Fox ise uydu yakalama ve y\u00f6r\u00fcngede bak\u0131m alan\u0131ndaki \u00f6zel sekt\u00f6r geli\u015fmelerinin yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmler i\u00e7in de\u011ferlendirilmesini istediklerini ifade etti.<\/p>\n
Bu a\u015famada en \u00f6nemli belirsizlik, teknik \u00f6nerilerin ger\u00e7ek bir g\u00f6reve ve finansmana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp d\u00f6n\u00fc\u015fmeyece\u011fi.<\/strong> NASA\u2019n\u0131n bilgi talebi, Hubble\u2019\u0131 kurtarmak i\u00e7in karar verildi\u011fini de\u011fil, teleskopun gelece\u011fine ili\u015fkin se\u00e7eneklerin yeniden ve daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede incelendi\u011fini g\u00f6steriyor. \u00d6zel \u015firketlerin yan\u0131tlar\u0131, Hubble\u2019\u0131n y\u00f6r\u00fcngesini y\u00fckseltmenin g\u00fcvenli, uygulanabilir ve mali a\u00e7\u0131dan makul olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesine yard\u0131mc\u0131 olacak.<\/p>\n