Boeing 787 Dreamliner u\u00e7aklar\u0131nda kullan\u0131lan GE Aerospace \u00fcretimi GEnx motorlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 t\u00fcrbin kanatlar\u0131nda \u00e7atlak olu\u015ftu\u011funa ili\u015fkin bulgular, motor bak\u0131m\u0131 ve filo g\u00fcvenilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkat \u00e7ekiyor. \u00c7inli m\u00fchendis Xia Xiaofeng\u2019in Aviation Maintenance & Engineering dergisinde yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re, baz\u0131 kanatlarda \u00e7atlaklar yakla\u015f\u0131k 1.000 u\u00e7u\u015fun ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. Bu say\u0131, ar\u0131zan\u0131n motorun kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fcn erken say\u0131labilecek bir a\u015famas\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilece\u011fine i\u015faret ediyor; ancak her motorda ayn\u0131 s\u00fcrede veya ayn\u0131 bi\u00e7imde meydana gelece\u011fi anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmada sorun, GEnx motorlar\u0131n\u0131n Phase 2 ve Phase 2+<\/strong> olarak adland\u0131r\u0131lan kanat yap\u0131land\u0131rmalar\u0131yla ili\u015fkilendiriliyor. Olas\u0131 etkenler aras\u0131nda y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve motor \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan mekanik y\u00fckler yer al\u0131yor. Bulgular, belirli kanat tasar\u0131mlar\u0131na y\u00f6nelik bir bak\u0131m ve izleme ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirirken, tek ba\u015f\u0131na b\u00fct\u00fcn Boeing 787 u\u00e7aklar\u0131n\u0131n ayn\u0131 risk d\u00fczeyinde oldu\u011fu sonucunu ortaya koymuyor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re \u00e7atlaklar, t\u00fcrbin kanad\u0131ndaki so\u011futma deliklerinin aras\u0131nda radyal bi\u00e7imde ba\u015flayabiliyor. Y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 t\u00fcrbin b\u00f6l\u00fcm\u00fc, motorun en s\u0131cak ve en yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na maruz kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan biri. Kanatlar\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7en so\u011futma havas\u0131, bu s\u0131cakl\u0131k y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00f6netmeye yard\u0131mc\u0131 oluyor. Ancak tekrarlanan \u0131s\u0131nma ve so\u011fuma d\u00f6ng\u00fcleri ile mekanik zorlanmalar, malzemede y\u0131pranmaya ve \u00e7atlaklar\u0131n geli\u015fmesine katk\u0131da bulunabiliyor.<\/p>\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta k\u00fc\u00e7\u00fck olabilen \u00e7atlaklar zamanla uzayabilir ve birbirleriyle birle\u015febilir. \u00c7atlaklar\u0131n ilerlemesi, kanat malzemesinin kayb\u0131na veya kanattan par\u00e7a kopmas\u0131na kadar varabilecek bir hasar olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 beraberinde getiriyor. Bu nedenle bak\u0131m ekipleri yaln\u0131zca g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilen b\u00fcy\u00fck hasarlara de\u011fil, \u00e7atlaklar\u0131n boyutuna, konumuna ve \u00f6nceki kontrollerden bu yana g\u00f6sterdi\u011fi de\u011fi\u015fime de dikkat etmek zorunda.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fmada t\u00fcrbin kanatlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilen di\u011fer hasarlar aras\u0131nda \u0131s\u0131l koruma kaplamas\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 ve kanat taban\u0131ndaki \u00e7atlaklar da bulunuyor. Koruyucu kaplaman\u0131n zarar g\u00f6rmesi, kanad\u0131n y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara kar\u015f\u0131 dayan\u0131m\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebilir. Kanat taban\u0131ndaki hasarlar ise par\u00e7an\u0131n motor i\u00e7indeki \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ayr\u0131ca de\u011ferlendirilmesini gerektirir. S\u00f6z konusu bulgular nedeniyle baz\u0131 motorlar\u0131n u\u00e7aktan s\u00f6k\u00fclerek incelendi\u011fi bildiriliyor.<\/p>\n Xia\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, A\u011fustos 2025 itibar\u0131yla yakla\u015f\u0131k 417 GEnx motorunun s\u00f6z konusu kanatlarla hizmet vermeye devam etti\u011fi belirtiliyor. Bu say\u0131, d\u00fcnya genelindeki GEnx filosunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 15\u2019ine kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor. Rakam, etkilenen yap\u0131land\u0131rmalar\u0131n kayda de\u011fer say\u0131da motorda bulundu\u011funu g\u00f6sterse de \u00e7atlak bulunan motorlar\u0131n toplam say\u0131s\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na ifade etmiyor. Kanatlar\u0131n bu motorlarda kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131, her birinde \u00e7atlak veya ba\u015fka bir hasar bulundu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fmada ayr\u0131ca bir havayolu filosunda tespit edilen kusurlar\u0131n be\u015f motorun s\u00f6k\u00fclmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131l\u0131yor. Ayr\u0131 bir olayda ise hasar, 1.818 u\u00e7u\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan yap\u0131lan endoskopik incelemede belirlenmi\u015f. U\u00e7u\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fc, genel olarak bir kalk\u0131\u015f ve bunu izleyen ini\u015f s\u00fcrecini ifade eder; bu nedenle u\u00e7u\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fc say\u0131s\u0131 ile u\u00e7u\u015f saati ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fct de\u011fildir.<\/p>\n Bu olayda motorun sonraki 10 u\u00e7u\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7inde s\u00f6k\u00fclmesi \u00f6nerilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen u\u00e7ak 12 d\u00f6ng\u00fc daha u\u00e7mu\u015f ve ard\u0131ndan g\u00fc\u00e7 \u00fcnitesi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f. Bu ayr\u0131nt\u0131, inceleme bulgular\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve motorun hizmette kalmas\u0131na ili\u015fkin kararlar\u0131n ne kadar hassas olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Bununla birlikte, tek bir olaydan b\u00fct\u00fcn filolar i\u00e7in ayn\u0131 bak\u0131m karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 gerekti\u011fi sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lamaz; de\u011ferlendirme motorun ger\u00e7ek durumu ve ge\u00e7erli teknik talimatlar temelinde yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n GE, bildirilen bulgular\u0131n ard\u0131ndan bak\u0131m tavsiyelerini g\u00fcncelledi. \u015eirketin aktar\u0131lan yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re malzeme kayb\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu baz\u0131 durumlarda motorun hemen s\u00f6k\u00fclmesi yerine, 100 ila 250 u\u00e7u\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fc<\/strong> aral\u0131\u011f\u0131nda yeniden kontrol yap\u0131labiliyor. Bu yakla\u015f\u0131m, hasar\u0131n seviyesine g\u00f6re takip imk\u00e2n\u0131 sunmay\u0131 ve her durumda ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kapsaml\u0131 m\u00fcdahaleye gerek olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmeyi ama\u00e7l\u0131yor. Uygulanacak karar, ilgili teknik \u00f6l\u00e7\u00fctlere ve motorun inceleme sonu\u00e7lar\u0131na ba\u011fl\u0131.<\/p>\n Xia ise \u00f6zellikle 2.000 u\u00e7u\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnden sonra inceleme aral\u0131klar\u0131n\u0131n k\u0131salt\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor. Ayr\u0131ca motor titre\u015fimi ve egzoz gaz\u0131 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrekli izlenmesinin yararl\u0131 olabilece\u011fini savunuyor. Bu g\u00f6stergeler, motorun \u00e7al\u0131\u015fma durumundaki de\u011fi\u015fiklikleri takip etmeye yard\u0131mc\u0131 olabilir; ancak g\u00f6rsel veya endoskopik incelemenin yerine ge\u00e7mez. Dolay\u0131s\u0131yla izleme verileri, planl\u0131 kontroller ve \u00fcreticinin bak\u0131m talimatlar\u0131 birlikte ele al\u0131nmal\u0131.<\/p>\n Havayollar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha s\u0131k kontrol, bak\u0131m i\u015f g\u00fcc\u00fc ve planlamaya ek y\u00fck getirebilir. \u00d6te yandan kontrol aral\u0131klar\u0131n\u0131n motorun durumuna g\u00f6re belirlenmesi, gereksiz s\u00f6kme i\u015flemlerini azaltma olana\u011f\u0131 da sa\u011flayabilir. \u0130\u015fletmecilerin \u00fcretici tavsiyelerini, ilgili d\u00fczenleyici gereklilikleri ve kendi bak\u0131m bulgular\u0131n\u0131 birlikte de\u011ferlendirmesi gerekir. Bu i\u00e7erikte aktar\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma bulgular\u0131 ve \u00f6neriler, yetkili teknik talimatlar\u0131n ya da havac\u0131l\u0131k otoritelerinin kararlar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez.<\/p>\n Genel olarak GEnx t\u00fcrbin kanatlar\u0131yla ilgili konu, \u00e7atlaklar\u0131n erken fark edilmesi ve ilerleyi\u015finin kontroll\u00fc bi\u00e7imde izlenmesi \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131yor. Yakla\u015f\u0131k 1.000 u\u00e7u\u015f sonras\u0131nda \u00e7atlak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fine ili\u015fkin bulgu, baz\u0131 motorlarda erken inceleme ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiriyor; 1.818 d\u00f6ng\u00fcde tespit edilen ayr\u0131 olay ise hasar\u0131n farkl\u0131 kullan\u0131m a\u015famalar\u0131nda da ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Bu nedenle Boeing 787 i\u015fleten havayollar\u0131, GE\u2019nin g\u00fcncellenmi\u015f bak\u0131m yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmada dile getirilen daha s\u0131k kontrol \u00f6nerilerini, motorun somut durumuna g\u00f6re de\u011ferlendirmek zorunda.<\/p>\n\u00c7atlaklar nas\u0131l olu\u015fuyor ve neden \u00f6nem ta\u015f\u0131yor?<\/h2>\n
Filo verileri ve raporlanan olaylar<\/h2>\n
Bak\u0131m aral\u0131klar\u0131 ve izleme yakla\u015f\u0131m\u0131<\/h2>\n