T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nemli tar\u0131m b\u00f6lgelerinden Konya Ovas\u0131\u2019nda, tar\u0131msal \u00fcretim ile g\u00fcne\u015f enerjisini ayn\u0131 arazide bulu\u015fturan Tar\u0131mGES pilot projesinde ilk hasat ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Solar3GW, Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi G\u00fcne\u015f Enerjisi Ara\u015ft\u0131rma ve Uygulama Merkezi (ODT\u00dc-G\u00dcNAM) ve Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rmalar ve Politikalar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (TAGEM) i\u015f birli\u011fiyle kurulan 60 kilovatl\u0131k (kW) tesiste, g\u00fcne\u015f panellerinin alt\u0131nda yeti\u015ftirilen karabu\u011fday topland\u0131.<\/p>\n
Projenin amac\u0131, tar\u0131m arazisini yaln\u0131zca enerji \u00fcretimine ay\u0131rmak yerine ayn\u0131 alan\u0131n hem \u00fcr\u00fcn yeti\u015ftirmek hem de g\u00fcne\u015f elektri\u011fi \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131labilece\u011fini ortaya koymak. \u0130lk hasattan elde edilen bulgular, panellerin olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6lgenin bitki geli\u015fimine ve tarladaki nem ko\u015fullar\u0131na etkisini de\u011ferlendiriyor. Payla\u015f\u0131lan sonu\u00e7lara g\u00f6re, pilot alandaki karabu\u011fday\u0131n verimi kontrol alan\u0131na k\u0131yasla y\u00fczde 7 daha y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc; sulama i\u00e7in kullan\u0131lan su miktar\u0131 ise y\u00fczde 20 azald\u0131.<\/p>\n
G\u00fcne\u015f panelleri bitkilerin \u00fczerine g\u00fcn boyunca g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrerek tarladaki \u0131\u015f\u0131k ve s\u0131cakl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiriyor. Bu de\u011fi\u015fim her \u00fcr\u00fcn ve her iklim ko\u015fulunda ayn\u0131 sonucu vermeyebilir; uygun bitki t\u00fcr\u00fc, panel yerle\u015fimi, g\u00f6lgeleme oran\u0131 ve sulama y\u00f6netimi gibi unsurlar sonu\u00e7 \u00fczerinde belirleyici. Konya\u2019daki pilot \u00e7al\u0131\u015fmada karabu\u011fday\u0131n panel alt\u0131ndaki performans\u0131, panellerin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir kontrol alan\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. A\u00e7\u0131klanan y\u00fczde 7\u2019lik verim art\u0131\u015f\u0131 bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya dayan\u0131yor ve pilot uygulaman\u0131n ilk hasat verisi olarak de\u011ferlendirilmesi gerekiyor.<\/p>\n
Panellerin olu\u015fturdu\u011fu mikroiklim, topra\u011f\u0131n do\u011frudan g\u00fcne\u015f ve r\u00fczg\u00e2ra maruz kalmas\u0131n\u0131 azaltarak nemin daha uzun s\u00fcre korunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. Proje kapsam\u0131nda bildirilen y\u00fczde 20\u2019lik su tasarrufu da bu etkiyle ili\u015fkilendiriliyor. Daha az suyla \u00fcretim yap\u0131labilmesi, \u00f6zellikle kurakl\u0131k riskinin ve sulama ihtiyac\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde \u00e7ift\u00e7iler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bununla birlikte, sonu\u00e7lar\u0131n farkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerde ve farkl\u0131 mevsimlerde de ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin uzun s\u00fcre devam etmesi ve ba\u015fka sahalarda tekrarlanmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
ODT\u00dc-G\u00dcNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinat\u00f6r\u00fc Do\u00e7. Dr. Talat \u00d6zden, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131klar, d\u00fczensiz ya\u011f\u0131\u015flar ve y\u00fckselen enerji maliyetlerinin \u00e7ift\u00e7iler \u00fczerinde bask\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor. \u00d6zden\u2019in de\u011ferlendirmesine g\u00f6re Tar\u0131mGES\u2019in temel hedefi yaln\u0131zca elektrik \u00fcretmek de\u011fil; tar\u0131msal \u00fcretimin de\u011fi\u015fen iklim ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken temiz enerji sa\u011flayabilmek. Bu yakla\u015f\u0131mda enerji \u00fcretimi, tar\u0131msal faaliyetin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7memeli; sistem, \u00e7ift\u00e7inin \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fi \u015fekilde tasarlanmal\u0131.<\/p>\n
Tar\u0131mGES sistemlerinin kurulum maliyeti, panellerin alt\u0131nda tar\u0131m yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayacak y\u00fcksek ve dayan\u0131kl\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 yap\u0131lar nedeniyle geleneksel arazi tipi g\u00fcne\u015f santrallerinden daha y\u00fcksek. A\u00e7\u0131klanan tahminlere g\u00f6re standart bir g\u00fcne\u015f enerjisi santralinde megavat ba\u015f\u0131na maliyet yakla\u015f\u0131k 400 bin dolar d\u00fczeyindeyken, Tar\u0131mGES projelerinde bu tutar 550-560 bin dolar aral\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kabiliyor. Bu fark, projenin ilk yat\u0131r\u0131m a\u015famas\u0131nda finansman ihtiyac\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
\u00d6te yandan yat\u0131r\u0131m\u0131n ekonomik de\u011ferlendirmesi yaln\u0131zca elektrik sat\u0131\u015f\u0131ndan veya \u00f6z t\u00fcketimden sa\u011flanan kazanca dayanm\u0131yor. Tar\u0131msal \u00fcretimin devam etmesi, su kullan\u0131m\u0131ndaki olas\u0131 azalma ve \u00fcr\u00fcn veriminde g\u00f6r\u00fclebilecek art\u0131\u015f da toplam faydaya katk\u0131 sa\u011flayabilir. Verilen bilgilere g\u00f6re, bu unsurlar birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde yat\u0131r\u0131m\u0131n yakla\u015f\u0131k 8 ila 10 y\u0131l i\u00e7inde kendini amorti etmesi bekleniyor. Geri d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcresi; kurulum maliyetine, elektrik fiyatlar\u0131na, \u00fcr\u00fcn t\u00fcr\u00fcne, verime, bak\u0131m giderlerine ve finansman ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak projeden projeye de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n
Bu nedenle bir Tar\u0131mGES projesinin uygunlu\u011fu, yaln\u0131zca panel kapasitesine bak\u0131larak belirlenmemeli. Arazinin tar\u0131msal niteli\u011fi, makinelerin ve trakt\u00f6rlerin \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131, panellerin yerden y\u00fcksekli\u011fi, g\u00f6lge da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, sulama d\u00fczeni ve se\u00e7ilen \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u0131\u015f\u0131k ihtiyac\u0131 birlikte planlanmal\u0131. Tar\u0131msal faaliyetin ger\u00e7ekten devam etti\u011fini g\u00f6sterecek \u00f6l\u00e7\u00fcm ve raporlama sistemleri de yat\u0131r\u0131m\u0131n hem ekonomik hem de tar\u0131msal hedeflerine ula\u015f\u0131p ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmeye yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
Solar3GW Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Yusuf Bahad\u0131r Turhan, mevcut yasal d\u00fczenlemelerin tar\u0131m arazilerindeki kurulumlar\u0131 \u00f6z t\u00fcketim amac\u0131yla ve arazi y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 1\u2019ini a\u015fmayacak bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor. Bu \u00e7er\u00e7eve, g\u00fcne\u015f enerjisi kurulumlar\u0131n\u0131n tar\u0131msal \u00fcretimin yerine ge\u00e7mesini \u00f6nlemeyi ve arazinin temel kullan\u0131m amac\u0131n\u0131 korumay\u0131 hedefliyor. Tar\u0131mGES yakla\u015f\u0131m\u0131nda ise panellerin alt\u0131nda \u00fcretimin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ve enerji altyap\u0131s\u0131n\u0131n tar\u0131msal i\u015fleyi\u015fe uygun kurulmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
Turhan\u2019a g\u00f6re \u00e7ift\u00e7ilerin arazilerini kaybetme endi\u015fesi, do\u011fru tasarlanm\u0131\u015f projelerde azalt\u0131labilir. Panellerin yerle\u015fimi tar\u0131msal makinelerin ge\u00e7i\u015fini ve ekim-hasat faaliyetlerini engellemeyecek \u015fekilde d\u00fczenlenebilir; panellerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6lge de baz\u0131 ko\u015fullarda bitkileri a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k ve dolu gibi hava olaylar\u0131n\u0131n etkilerine kar\u015f\u0131 koruyabilir. Bu koruman\u0131n derecesi, panel tasar\u0131m\u0131na ve yerel hava ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131ndan her proje i\u00e7in ayr\u0131ca incelenmesi gerekir.<\/p>\n
Turhan\u2019\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmeye g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019deki tar\u0131m arazilerinin yaln\u0131zca y\u00fczde 1\u2019inin \u201cTar\u0131mGES YEKA\u201d alan\u0131 olarak ayr\u0131lmas\u0131 h\u00e2linde yakla\u015f\u0131k 190 gigavatl\u0131k (GW) bir temiz enerji kapasitesi g\u00fcndeme gelebilir. Bu rakam, geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli bir potansiyel tahminini ifade ediyor; ger\u00e7ekle\u015febilir kapasite ise arazi se\u00e7imi, \u015febeke ba\u011flant\u0131s\u0131, tar\u0131msal uygunluk, izin s\u00fcre\u00e7leri ve yat\u0131r\u0131m ko\u015fullar\u0131 gibi unsurlara ba\u011fl\u0131. Potansiyelin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bi\u00e7imde de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in tar\u0131msal \u00fcretimi g\u00fcvence alt\u0131na alan a\u00e7\u0131k kurallar\u0131n ve \u00e7ift\u00e7ilere y\u00f6nelik \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir destek mekanizmalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
ODT\u00dc-G\u00dcNAM\u2019\u0131n \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Tar\u0131mGES G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc 2026\u201d raporunda, farkl\u0131 \u00fclkelerdeki uygulama ve hedeflere de yer veriliyor. Raporda aktar\u0131lan \u00f6rnekler, Tar\u0131mGES\u2019in tek bir model \u00fczerinden ilerlemedi\u011fini; baz\u0131 \u00fclkelerin te\u015fvik programlar\u0131na, baz\u0131lar\u0131n\u0131n mevzuata, baz\u0131lar\u0131n\u0131n ise b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli proje geli\u015ftirmeye a\u011f\u0131rl\u0131k verdi\u011fini g\u00f6steriyor:<\/p>\n
Bu \u00f6rnekler, \u00fclkelerin arazi koruma kurallar\u0131, enerji politikalar\u0131 ve tar\u0131msal ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirdi\u011fini ortaya koyuyor. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu deneyimlerden yararlan\u0131rken, modellerin do\u011frudan kopyalanmas\u0131 yerine yerel iklim, \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fi, \u00e7ift\u00e7ilik al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ve \u015febeke altyap\u0131s\u0131na uygun d\u00fczenlemeler yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
Konya Ovas\u0131\u2019ndaki ilk hasat, tar\u0131msal \u00fcretim ile g\u00fcne\u015f enerjisini bir araya getiren uygulamalar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de nas\u0131l sonu\u00e7 verebilece\u011fine dair ba\u015flang\u0131\u00e7 niteli\u011finde veriler sunuyor. Karabu\u011fdayda bildirilen verim art\u0131\u015f\u0131 ve su tasarrufu umut verici olmakla birlikte, pilot sonu\u00e7lar\u0131n farkl\u0131 \u00fcr\u00fcn, b\u00f6lge ve y\u0131llarda yap\u0131lacak \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle do\u011frulanmas\u0131 \u00f6nemli. Uzun vadeli takip, \u00e7ift\u00e7inin gelirine ve \u00fcretim kapasitesine etkilerin de\u011ferlendirilmesi ve tar\u0131m arazilerinin korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak net mevzuat, bu modelin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131nda belirleyici olacak.<\/p>\n