Ürün satın almadan önce yorumları incelemek, fiyatları karşılaştırmak ve farklı mağazaların seçeneklerini araştırmak uzun süredir alışverişin doğal bir parçası. Ancak bu adımların her birini kullanıcının kendisinin yapması gerekmeyebilir. Yapay zekâ asistanları, ürün araştırma ve karşılaştırma süreçlerini üstlenmeye; gelecekte ise kullanıcıların belirlediği koşullar çerçevesinde alışveriş işlemlerini tamamlamaya aday.
Mastercard’ın alışveriş ve ödemelerin geleceğine ilişkin yayımladığı rapor, gençlerin bu dönüşüme ebeveynlerinden daha açık olduğunu gösteriyor. Araştırmaya göre gençlerin büyük bölümü ürün araştırırken yapay zekâdan yararlanmış durumda. Ebeveynler arasında da kullanım yaygın olsa da gençlerin yapay zekâyı alışveriş sürecine dahil etme oranı daha yüksek.
Ürün araştırmasında yapay zekâ kullanımı yaygınlaşıyor
Rapor kapsamında 13 ülkede, 13-18 yaş arasındaki gençler ve ebeveynlerinden oluşan 13 bin çiftle görüşüldü; araştırmaya toplam 26 bin kişi katıldı. Bulgulara göre gençlerin yüzde 79’u, ebeveynlerin ise yüzde 70’i son bir yıl içinde ürün araştırırken yapay zekâya başvurdu. Bu oranlar, yapay zekânın alışverişte yalnızca teknoloji meraklılarının denediği sınırlı bir araç olmaktan çıktığına işaret ediyor.
Kullanım sıklığına ilişkin sonuçlar da bu eğilimi destekliyor. Gençlerin yüzde 62’si, ebeveynlerin yüzde 49’u ürün araştırması sırasında en az ayda bir yapay zekâdan yararlandığını belirtiyor. Yapay zekâ; ürün özelliklerini özetleme, benzer seçenekleri karşılaştırma veya ihtiyaçlara uygun alternatifleri bulma gibi işlerde araştırma sürecini kolaylaştırabiliyor. Bununla birlikte, raporda belirli bir yapay zekâ hizmetinin ya da ürün kategorisinin kullanım oranlarına ilişkin ayrı bir dağılım verilmiyor.
Gençler alışverişin daha fazlasını asistana bırakmaya hazır
Gençlerle ebeveynleri arasındaki fark, yapay zekâya yönelik genel kullanımla sınırlı değil. Gençlerin yüzde 61’i, alışverişin tamamını yürütebilecek kapsamlı bir yapay zekâ asistanını kullanmaya en azından bir ölçüde sıcak baktığını söylüyor. Bu yaklaşım, kullanıcının ihtiyacını açıklamasının ardından asistanın seçenekleri bulması, karşılaştırması ve belirlenen ölçütlere uygun bir sepet hazırlaması gibi görevleri kapsayabilir.
Ebeveynler de kuşaklar arasındaki bu farklılığın farkında. Araştırmada ebeveynlerin yüzde 67’si, çocuklarının kendi kuşaklarına kıyasla yapay zekâ destekli alışverişi kullanırken daha rahat olacağını düşünüyor. Bu sonuç, gençlerin yeni araçları günlük dijital alışkanlıklarına daha kolay dahil edebileceğine dair bir beklentiyi yansıtıyor; ancak tek başına gelecekteki kullanımın kesin düzeyini göstermiyor.
Otomasyonun sınırını kullanıcının verdiği yetki belirleyecek
Yapay zekâ destekli alışverişin bir sonraki aşaması, yalnızca ürün tavsiyesi sunmak değil, kullanıcı adına belirli işlemleri gerçekleştirmek olabilir. Örneğin bir asistan uçuş seçeneklerini kullanıcının bütçesine ve tercihlerine göre karşılaştırabilir ya da düzenli alınan market ürünlerinden bir sepet hazırlayabilir. Ancak öneri sunmakla satın alma işlemini tamamlamak aynı şey değil: Ödeme gibi sonuç doğuran adımların hangi koşullarda yapılabileceği açıkça tanımlanmalı.
İşlem yetkisinin kapsamı, kullanıcı tarafından belirlenmeli. Kullanıcı; hangi ürünlerin alınabileceğini, ne kadar harcama yapılabileceğini ve hangi durumlarda işlem öncesinde yeniden onay isteneceğini seçebilmelidir. Belirlenen bütçeyi aşan, alışılmışın dışında görünen veya kullanıcı tercihleriyle uyuşmayan bir işlemde asistanın otomatik ilerlemek yerine onay istemesi güven açısından önem taşır.
Mastercard’ın raporunda öne çıkan güven unsurları arasında asistanın kimin adına hareket ettiğinin doğrulanması, harcama sınırlarının belirlenmesi ve kullanıcının işlem sürecini takip edebilmesi yer alıyor. Bir sorun yaşandığında, işlemin ne zaman ve hangi yetki kapsamında yapıldığının anlaşılabilmesi de gerekli. Başka bir ifadeyle, alışverişi otomatikleştirmek kullanıcının kontrolünü ortadan kaldırmamalı; kullanıcının koyduğu kuralları uygulayan ve gerektiğinde açıklama sunan bir deneyim sağlamalı.
Perakendecilerin ürün bilgilerini yapay zekâya uygun sunması gerekecek
Yapay zekâ asistanları tüketiciler adına daha fazla araştırma yaptıkça, perakendecilerin sunduğu ürün ve hizmet bilgilerinin niteliği de önem kazanacak. Fiyat, stok durumu, teslimat seçenekleri ve iade koşulları gibi temel bilgilerin güncel, açık ve asistanların okuyabileceği biçimde sunulması bekleniyor. Bilgilerin eksik ya da farklı biçimlerde düzenlenmiş olması, asistanın seçenekleri doğru karşılaştırmasını zorlaştırabilir.
Ürün özellikleri ve sürdürülebilirlik gibi iddiaların da açık ve doğrulanabilir bilgilere dayanması önem taşıyor. Bir asistan, kullanıcı adına seçim yaparken yalnızca ürün adını değil, satın alma kararını etkileyen koşulları da değerlendirebilir. Bu nedenle perakendecilerin doğru ürün verisi sunması, müşteriye ulaşmanın yanı sıra yanlış veya yanıltıcı karşılaştırmaların önüne geçilmesine de yardımcı olabilir.
Ödeme tarafında ise güvenlik, kart ya da ödeme bilgilerinin korunmasından ibaret değil. İşlemi yapan asistanın kim olduğunun ve kullanıcıdan hangi yetkiyi aldığının doğrulanması da gerekiyor. Böyle bir yaklaşım, işlemin hem doğru kullanıcıyla ilişkilendirilmesini hem de kullanıcının önceden belirlediği sınırlar içinde kalmasını destekleyebilir.
Araştırmanın kapsamı ve değerlendirilmesi
Araştırma, Mastercard adına Opinium tarafından Haziran ve Temmuz 2026’da çevrim içi olarak gerçekleştirildi. Çalışma Bulgaristan, Çekya, Fransa, Almanya, İsrail, İtalya, Hollanda, Norveç, Polonya, Romanya, İspanya, İsveç ve Birleşik Krallık’ı kapsıyor. Türkiye araştırmanın örnekleminde yer almadığından, açıklanan oranlar Türkiye’deki gençlerin veya ebeveynlerin kullanım alışkanlıklarını doğrudan temsil etmiyor.
Genel bulgular, gençlerin ürün araştırmasında yapay zekâyı ebeveynlerinden daha sık kullandığını ve alışverişin daha kapsamlı biçimde asistana devredilmesine daha olumlu yaklaştığını ortaya koyuyor. Ancak bu tür bir dönüşümün yaygınlaşması yalnızca kullanıcıların teknolojiye ilgisine bağlı değil. Şeffaf yetkilendirme, doğru ürün bilgisi, güvenli ödeme ve kullanıcının işlem üzerindeki denetimi de yapay zekâ destekli alışveriş deneyiminin temel koşulları arasında bulunuyor.










