/Çin’den Enerji Depolamada Yeni Adım: Sıvı Hava Tesisi Açıldı

Çin’den Enerji Depolamada Yeni Adım: Sıvı Hava Tesisi Açıldı

Çin, yenilenebilir kaynaklardan elde edilen elektriği daha uzun süre depolamak amacıyla geliştirdiği büyük ölçekli bir enerji depolama tesisini devreye aldı. Ülkenin kuzeybatısındaki Qinghai eyaletinde bulunan tesis, 30 Ekim’de elektrik şebekesine bağlandı. Projeyi geliştiren China Green Development Investment Group (CGDG), tesisi güç ve enerji kapasitesi bakımından dünyanın en büyük şebeke bağlantılı sıvı hava enerji depolama tesisi olarak tanımlıyor.

Tesisin nominal güç çıkışı 60 MW, enerji depolama kapasitesi ise 600 MWh. Bu iki değer farklı özellikleri ifade ediyor: 60 MW, tesisin belirli bir anda sağlayabileceği güç miktarını; 600 MWh ise depoladığı toplam enerjiyi gösteriyor. Sistem tam güçte çalıştığında yaklaşık 10 saat boyunca elektrik verebilecek şekilde tasarlandı. Bu süre, özellikle güneş ve rüzgâr üretiminin azaldığı saatlerde depolanan enerjinin şebekeye aktarılmasına imkân tanıyor.

Fazla yenilenebilir enerji daha sonra kullanılmak üzere depolanacak

Güneş ve rüzgâr santrallerinin üretimi hava koşullarına ve günün saatine bağlı olarak değişebiliyor. Elektrik üretiminin talebi aştığı zamanlarda enerjinin bir bölümünü depolamak, bu üretimin daha sonra değerlendirilmesine yardımcı oluyor. Qinghai’deki tesis de şebekede ihtiyaç fazlası elektrik bulunduğunda bu enerjiyi kullanarak havayı sıvılaştırıyor; talebin yükseldiği veya yenilenebilir üretimin düştüğü dönemlerde ise depolanan enerjiyi yeniden elektriğe dönüştürüyor.

CGDG, sistemin her gün yaklaşık 600 MWh fazla yenilenebilir enerjiyi depolayabileceğini ve yıllık elektrik üretiminin yaklaşık 180 GWh olmasının beklendiğini bildiriyor. Şirketin verdiği tahmine göre bu üretim, yaklaşık 30 bin hanenin yıllık elektrik tüketimine karşılık geliyor. Bu karşılaştırma, tesisin enerji miktarını anlaşılır kılmak için kullanılıyor; gerçek hane tüketimi bölgeye, mevsime ve elektrik kullanım alışkanlıklarına göre değişebilir.

Sıvı hava sistemi enerjiyi nasıl depoluyor?

Şarj aşamasında, başka bir deyişle elektrik fazlasının depolandığı sırada, şebekeden alınan enerji büyük kompresörleri çalıştırıyor. Üç kademeli santrifüj kompresörler arıtılmış havayı yaklaşık 7 MPa basınca kadar sıkıştırıyor. Havanın sıkıştırılması sırasında ısı açığa çıkıyor. Bu ısı boşa bırakılmak yerine geri kazanılıyor ve sıcaklığı yaklaşık 195 dereceye ulaşabilen sıcak su biçiminde depolanıyor.

Sıkıştırılmış hava daha sonra çok aşamalı soğutma sürecinden geçiriliyor. Sıcaklığı yaklaşık eksi 194 dereceye kadar düşürülen hava sıvı hâle geliyor. Elde edilen sıvı hava, yalıtımlı kriyojenik tanklarda ve atmosfer basıncına yakın koşullarda saklanıyor. Böylece sistem, elektrik enerjisini doğrudan bir batarya hücresinde değil, havanın sıvılaştırılması ve daha sonra yeniden genleştirilmesi süreçleri üzerinden depoluyor.

Elektrik üretimi gerektiğinde sıvı hava tanklardan alınarak yeniden basınçlandırılıyor. Ardından depolanmış ısıdan ve uygun ısı kaynaklarından yararlanılarak ısıtılıyor; gaz hâline geçen hava genleşerek türbinleri döndürüyor. Türbinlere bağlı jeneratörler bu hareketi elektrik enerjisine dönüştürüyor. Sıvı havanın buharlaşması sırasında ortaya çıkan soğuk enerji de geri kazanılarak sonraki şarj döngülerinde kullanılabiliyor.

Isının ve soğuğun geri kazanılması, sistemin çalışma çevriminin önemli parçalarından biri. Sıkıştırma sırasında oluşan ısıyı ve boşaltma sırasında ortaya çıkan soğuk enerjiyi yeniden kullanmak, süreçteki enerji kayıplarını azaltmaya yardımcı olabilir. Bununla birlikte tesisin gerçek verimliliği; ekipman performansı, çalışma koşulları ve çevrim boyunca oluşan kayıplar gibi etkenlere bağlıdır. Açıklanan 60 MW ve 600 MWh değerleri kapasiteyi belirtir; tek başına sistemin çevrim verimliliğini göstermez.

Yerel ekipman ve farklı sahalara kurulabilme avantajı

CGDG, projede kullanılan büyük santrifüj kompresörler, sıvı genleştiriciler, kriyojenik ısı eşanjörleri ve entegre kontrol sistemleri dâhil olmak üzere ana ekipmanların Çin’de geliştirildiğini ve üretildiğini açıklıyor. Şirket, ana ekipmanlar açısından yüzde 100 yerlilik oranına ulaşıldığını belirtiyor. Bu yaklaşım, projenin yerli tedarik zincirine dayanmasını ve benzer tesislerin geliştirilmesinde yerel mühendislik kapasitesinden yararlanılmasını hedefliyor.

Sıvı hava depolamanın öne çıkan özelliklerinden biri, uygun bir yer altı mağarası veya özel bir jeolojik oluşum gerektirmemesi. Bazı basınçlı hava enerji depolama yöntemleri, büyük miktardaki havayı yer altında tutabilmek için elverişli boşluklara ihtiyaç duyabiliyor. Sıvı hava ise yalıtımlı kriyojenik tanklarda saklandığından, bu tür jeolojik koşulların bulunmadığı yerlerde de kurulum seçeneği sunabiliyor. Ancak tesisin kurulacağı alanın güvenlik, altyapı, soğutma, bağlantı ve ekonomik uygunluk açısından ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

Tesisin döner makineleri, enerji üretiminin yanı sıra şebekenin işleyişine de katkı sağlayabilecek nitelikte. Şirketin açıklamasına göre bu makineler şebekeye atalet desteği sağlayarak frekans ve sistem kararlılığını destekliyor. Bu özellik, değişken üretim yapan güneş ve rüzgâr kaynaklarının şebekedeki payı arttıkça önem kazanıyor; ancak sağlanan desteğin kapsamı ve miktarı tesisin işletme biçimine ve şebeke koşullarına bağlı.

Qaidam Havzası’nın yenilenebilir enerji potansiyeli

Tesisin Qinghai eyaletindeki Qaidam Havzası’nda kurulması, bölgenin güneş ve rüzgâr kaynaklarıyla yakından ilişkili. Yenilenebilir enerji üretiminin yüksek olduğu dönemlerde şebekeye fazla elektrik verilebiliyor. Depolama tesisi, bu elektriği üretimin yüksek olduğu saatlerde tüketip talebin arttığı zamanlarda geri sağlayarak üretim ile tüketim arasındaki zaman farkını azaltmayı amaçlıyor.

Bu tür bir depolama tesisi, elektrik üretim kapasitesinin yerine geçmiyor; mevcut üretimin farklı saatlerde kullanılmasına yardımcı oluyor. Dolayısıyla şebekeye sağlayacağı katkı, bölgedeki yenilenebilir enerji üretiminin zamanlamasına, elektrik talebine, iletim kapasitesine ve tesisin çalışma programına bağlı olacak. Yaklaşık 10 saatlik tam güçte boşaltma kapasitesi, birkaç saatlik depolama çözümlerine kıyasla uzun süreli enerji aktarımı için tasarlanmış bir sistemi ifade ediyor.

Çin, enerji depolama alanında lityum iyon bataryaların yanı sıra basınçlı hava depolama, vanadyum redoks akış bataryaları, sodyum iyon bataryalar ve termal enerji depolama gibi farklı teknolojilere de yatırım yapıyor. Her yöntemin maliyet, depolama süresi, kurulum gereksinimleri ve kullanım alanları bakımından kendine özgü özellikleri bulunuyor. Qinghai’deki sıvı hava tesisi, bu seçeneklere ek olarak fazla yenilenebilir elektriği uzun süre depolayıp gerektiğinde şebekeye geri verme yaklaşımının büyük ölçekli bir örneği olarak öne çıkıyor.

Tesisin şebekeye bağlanması, sıvı hava enerji depolama teknolojisinin gerçek işletme koşullarında uygulanmasına yönelik önemli bir adım. Sistemin uzun vadeli performansı, çevrim verimliliği, bakım gereksinimleri ve ekonomik sonuçları işletme verileriyle daha net değerlendirilebilecek. Bu veriler, teknolojinin farklı bölgelerde ve farklı yenilenebilir enerji sistemlerinde ne ölçüde yaygınlaştırılabileceğini belirlemeye yardımcı olacak.