Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ), bugüne kadar ürettiği ve teslim ettiği helikopterlerin toplam sayısının 136’ya ulaştığını açıkladı. GökVatan dergisinin 146. sayısında paylaşılan bilgiye göre, Emniyet Genel Müdürlüğüne yakın zamanda yapılan teslimat da bu toplam içinde yer alıyor. Açıklama, TUSAŞ’ın farklı helikopter programlarında sürdürdüğü üretim ve teslimat faaliyetlerinin ulaştığı ölçeği gösteriyor.

Şirketin hâlihazırda devam eden siparişleri, gelecekteki üretim ve teslimat takvimi açısından önem taşıyor. TUSAŞ, farklı kurumlar için sipariş alınan 83 adet millî T625 GÖKBEY helikopterinin seri üretimini sürdürüyor. Bu sayı, bugüne kadar teslim edildiği açıklanan 136 helikopterden ayrı olarak devam eden sipariş miktarını ifade ediyor. Dolayısıyla iki rakamı toplamak, söz konusu helikopterlerin tamamının üretildiği veya teslim edildiği anlamına gelmiyor; 83 adetlik sipariş, üretim ve teslimat süreci devam eden ayrı bir program kalemidir.

TUSAŞ’ın helikopter çalışmaları; taarruz, genel maksat ve farklı özel görev ihtiyaçlarına yönelik platformları kapsıyor. Bu programlarda şirketin sorumlulukları projeye göre değişmekle birlikte geliştirme, sistem entegrasyonu, test, seri üretim ve lojistik destek gibi faaliyetleri içerebiliyor. T129 ATAK ve T625 GÖKBEY’in yanı sıra T70 Genel Maksat Helikopteri ile geliştirme aşamasındaki diğer platformlar da bu kapsamda yer alıyor.

T129 ATAK’ın geliştirilmesi ve hizmete girişi

T129 ATAK, Türk Silahlı Kuvvetlerinin taarruz helikopteri ihtiyacını karşılamak amacıyla geliştirildi. Program için Savunma Sanayii Başkanlığı ile 7 Eylül 2007’de sözleşme imzalandı. TUSAŞ, ana yüklenici olarak platformun geliştirilmesi ve sistem entegrasyonunun yanı sıra test ve doğrulama, seri üretim ve ömür devri lojistik desteği gibi görevleri üstlendi.

ATAK, özellikle sıcak hava ve yüksek irtifa gibi helikopterlerin performansını zorlayabilen koşullarda görev yapabilecek şekilde ele alındı. Gece ve gündüz görevlerine uygun olarak tasarlanan platform, taarruz ve keşif görevlerinde kullanılabiliyor. Bu kabiliyetler, helikopterin farklı operasyonel ortamlarda görev yapabilmesine yönelik geliştirme hedeflerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

T129 ATAK ilk uçuşunu 17 Ağustos 2011’de gerçekleştirdi. Uçuşun ardından test, değerlendirme ve kalifikasyon çalışmaları yürütüldü. İlk helikopter, bu süreçlerin tamamlanması sonrasında 22 Nisan 2014’te Kara Kuvvetleri Komutanlığına teslim edildi. İlk teslimat, programın geliştirme aşamasından kullanıcıya yönelik üretim ve hizmet sürecine geçişindeki önemli kilometre taşlarından biri oldu.

T625 GÖKBEY’in program takvimi ve görev kapsamı

T625 GÖKBEY’in temelini oluşturan Özgün Helikopter Programı, 15 Haziran 2010’da toplanan Savunma Sanayii İcra Komitesinin kararıyla başlatıldı. Programın bütçesi ve takvimi 3 Ocak 2013’te karara bağlandı. Ardından 26 Haziran 2013’te, dönemin Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) ile TUSAŞ arasında sözleşme imzalandı. Bu karar ve sözleşmeler, Türkiye’nin farklı kullanıcı ihtiyaçlarına cevap verecek özgün bir genel maksat helikopteri geliştirme sürecinin temel adımlarını oluşturdu.

GÖKBEY, tek bir görev türüne bağlı kalmayacak şekilde farklı kullanım alanlarına yönelik geliştirildi. Görev yelpazesinde personel ve yük taşıma, VIP taşımacılığı, hava ambulans hizmetleri, arama kurtarma ve kıyı ötesi taşıma bulunuyor. Bu çeşitlilik, helikopterin farklı kamu kurumlarının ihtiyaçlarına göre yapılandırılabilmesine ve çeşitli operasyonel görevlerde kullanılabilmesine imkân sağlamayı amaçlıyor.

GÖKBEY ilk uçuşunu 6 Eylül 2018’de yaptı. Programın sonraki önemli aşamalarından biri, P1 prototipinin 19 Nisan 2023’te gerçekleştirdiği başarılı test uçuşu oldu. Prototip uçuşları, helikopterin tasarımının ve sistemlerinin değerlendirilmesine katkı sağlayan geliştirme faaliyetleri arasında yer alıyor. Seri üretim süreci ise bu tür test ve doğrulama çalışmalarından ayrı olarak, siparişlerin üretim ve teslimat takvimine göre ilerliyor.

P1 prototipinin söz konusu test uçuşunda, TUSAŞ Motor Sanayii AŞ (TEI) tarafından millî imkânlarla geliştirilen TEI-TS1400 turboşaft motorları kullanıldı. Bu uçuş, GÖKBEY programında yerli motor kullanımına yönelik çalışmaların görünür aşamalarından biri olarak öne çıktı. Ancak bu bilgi, seri üretimdeki bütün GÖKBEY helikopterlerinin aynı motorlarla üretildiği veya teslim edildiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Prototipte kullanılan motor yapılandırması ile seri üretim ve teslimat kapsamı, programın ilgili aşamalarına göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

T70 Genel Maksat Helikopteri ve diğer geliştirme çalışmaları

T70 Genel Maksat Helikopteri programı, Sikorsky S-70i Black Hawk platformunu temel alıyor. Programda ana yüklenici olarak görev yapan TUSAŞ, helikopterin farklı görev ihtiyaçlarına uygun biçimde üretim ve entegrasyon çalışmalarını yürütüyor. T70; personel taşıma, arama kurtarma, yangınla mücadele ve lojistik destek gibi görevlerde kullanılmak üzere tasarlandı. Rotor dâhil toplam uzunluğu 19,76 metre olarak belirtiliyor.

TUSAŞ’ın çalışmaları ATAK, GÖKBEY ve T70 programlarıyla sınırlı değil. Şirket, T925 Genel Maksat Helikopteri ve Ağır Sınıf Taarruz Helikopteri projeleri üzerinde de çalışıyor. Bu projeler, farklı ağırlık ve görev sınıflarındaki ihtiyaçlara yönelik platformlar geliştirmeyi hedefliyor. Projelerin geliştirme ve üretim aşamaları birbirinden farklı olduğundan, her birinin teslimat takvimi ve kullanıcıya sunulacak kabiliyetleri kendi program kapsamı içinde değerlendirilmelidir.

Bugüne kadar 136 helikopterin üretildiği ve teslim edildiği açıklaması, TUSAŞ’ın mevcut faaliyetlerinin genel toplamını ortaya koyuyor. Buna karşılık GÖKBEY için alınan 83 adetlik sipariş, tamamlanmış teslimatlara eklenmiş bir sayı değil; seri üretimi devam eden sipariş miktarıdır. Üretim aşamalarının tamamlanması ve helikopterlerin ilgili kurumlara teslim edilmesiyle birlikte toplam teslimat rakamının değişmesi beklenebilir.

TUSAŞ’ın farklı görev sınıflarına yönelik helikopter programları, Türkiye’deki havacılık ve savunma sanayii üretim faaliyetlerinin genişleyen kapsamını yansıtıyor. ATAK’ın taarruz ve keşif görevlerine, GÖKBEY’in çok amaçlı genel maksat ihtiyaçlarına, T70’in ise çeşitli taşıma ve destek görevlerine yönelik olması, programların birbirinden farklı gereksinimleri karşılamayı hedeflediğini gösteriyor. GÖKBEY’in 83 adetlik sipariş kapsamında süren seri üretimi ve diğer projelerdeki ilerleme, şirketin önümüzdeki dönemdeki üretim ve teslimat performansını belirleyecek başlıca unsurlar arasında bulunuyor.