Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TÜBİTAK bünyesinde kurulması planlanan 54 kübitlik kuantum bilgisayar sistemini duyurdu. 14 Kasım 2026 tarihli paylaşımda sistem, IQM Radiance R3 olarak tanımlanırken resmi görselde ARF Kuantum adı kullanıldı. Açıklamaya göre sistemin 2027 yılında devreye alınması hedefleniyor.
Yeni altyapının TÜBİTAK’ın kontrolünde çalışması ve üniversiteler, araştırma merkezleri, kamu kurumları ile sanayinin kullanımına açılması planlanıyor. Bakan Kacır, bu yatırımı Türkiye’nin kuantum bilişim alanındaki kapasitesini geliştirme ve dünyanın önde gelen 15 ülkesi arasında yer alma hedefinin bir parçası olarak nitelendirdi. Ancak açıklanan takvim, sistemin 2027’de çalışmaya başlamasının hedeflendiğini gösteriyor; kesin açılış günü veya teslimat tarihi henüz paylaşılmış değil.
ARF Kuantum nasıl kullanılacak?
Paylaşılan bilgilere göre ARF Kuantum, araştırmacıların başvuru yaparak erişebileceği ortak bir hesaplama altyapısı olarak tasarlanıyor. Resmi görselde proje başvurularının TRUBA üzerinden yapılacağı belirtiliyor. Başvuruların nasıl değerlendirileceği, kullanım önceliklerinin hangi ölçütlerle belirleneceği ve sistemin hangi tarihte başvuru kabul etmeye başlayacağına ilişkin ayrıntılar ise henüz açıklanmış değil.
Kuantum bilgisayarlar, belirli problem türlerinde kuantum mekaniğinin özelliklerinden yararlanarak hesaplama yapar. Bu sistemler klasik süper bilgisayarların yerine her alanda kullanılacak makineler değildir; kuantum bilgisayarların olası katkısı, uygun algoritmaların ve problem yapılarının bulunduğu özel alanlarda ortaya çıkar. Bu nedenle ARF Kuantum’un etkisi, yalnızca kübit sayısına değil, araştırmacıların geliştireceği yöntemlere, donanımın çalışma özelliklerine ve sistemin klasik hesaplama altyapısıyla nasıl bütünleştirileceğine de bağlı olacak.
ARF süper bilgisayarıyla birlikte çalışma
Resmi görselde ARF Kuantum’un mevcut ARF süper bilgisayarıyla birlikte çalışacağı ifade ediliyor. Bu yaklaşım, kuantum ve klasik hesaplamanın aynı araştırma iş akışında kullanılmasını sağlayabilir. Bir problem, kuantum donanımına uygun bölümleri için kuantum sisteme yönlendirilirken diğer işlemler klasik süper bilgisayarda yürütülebilir. Bu tür hibrit kullanım, kuantum donanımının sınırlamalarını dikkate alarak araştırma kaynaklarından daha verimli yararlanmayı amaçlar.
Kacır, altyapının kritik araştırmalarda dışa bağımlılığı azaltmasına, verilerin Türkiye’de kalmasına ve kuantum teknolojilerinde uzman insan kaynağının gelişmesine katkı sağlamasını beklediklerini belirtti. Bu hedeflerin gerçekleşmesi; sistemin araştırma topluluklarına ne ölçüde erişilebilir olacağına, eğitim ve yazılım desteğine, ayrıca uzun vadeli işletme ve bakım planlarına bağlı olacak. Açıklamada bu uygulama ayrıntıları hakkında kapsamlı bir takvim sunulmadı.
İlaç, malzeme, enerji ve güvenlik araştırmaları
Bakanlık açıklamasında kuantum altyapısının yeni ilaç ve malzemelerin keşif süreçlerini hızlandırması, enerji, ulaşım ve lojistik alanlarında daha verimli çözümlere yardımcı olması ve yapay zekâ ile siber güvenlik çalışmalarına katkı sunması hedefleniyor. Bu başlıklar, kuantum hesaplamaya yönelik araştırma alanlarını ve beklenen kullanım fırsatlarını gösteriyor; ancak sistemin bu sonuçları tek başına veya hemen sağlayacağı anlamına gelmiyor. Uygulamaya dönük kazanımlar için uygun bilimsel modellerin, algoritmaların ve uzman ekiplerin geliştirilmesi gerekiyor.
Özellikle moleküler yapıların ve malzeme özelliklerinin modellenmesi, kuantum bilişimin araştırıldığı alanlar arasında yer alıyor. Enerji ve lojistikte ise optimizasyon problemleri öne çıkabiliyor. Bununla birlikte her problem kuantum bilgisayarda daha hızlı çözülecek diye bir kural yok. Araştırmacıların, kuantum yaklaşımının klasik yöntemlere kıyasla nerede avantaj sağlayabileceğini test etmesi gerekecek.
IQM Radiance R3 hakkında bilinenler
IQM’nin ürün bilgilerine göre Radiance, kurumların kendi tesislerinde kullanması için geliştirilen kuantum bilgisayar ailesidir. Ürün ailesinde 20, 54 ve 150 kübit seçenekleri bulunuyor. Şirketin yayımladığı teknik bilgilere göre 54 kübitlik model için kuantum hacmi 64, CLOPS değeri 2550 ve iki kübit kapılarında medyan sadakat oranı yüzde 99,5 olarak belirtiliyor. Bu ölçümler donanımın farklı performans özelliklerini tanımlar; tek başlarına belirli bir araştırma probleminin ne kadar hızlı çözüleceğini göstermez.
Türkiye’de kurulması planlanan sistemin 54 kübitlik IQM Radiance R3 olduğu duyuruldu. Bununla birlikte sistemin nihai kurulum yapılandırması, yazılım ortamı, bakım modeli ve kullanıcıların erişeceği teknik kaynaklar hakkında ek bilgi verilmedi. Dolayısıyla açıklanan ürün ailesi özellikleri ile Türkiye’deki kurulumun tüm ayrıntılarını birbirinden ayırmak gerekiyor.
QuanT projesinden farkı
ARF Kuantum, 2024’te duyurulan 5 kübitlik QuanT çalışmasıyla aynı sistem değil. SDN’nin 21 Kasım 2024 tarihli haberinde, ASELSAN ile TOBB ETÜ iş birliğinde geliştirilen QuanT ayrı bir kuantum bilgisayar çalışması olarak aktarılmıştı. Yeni duyuru ise IQM’nin 54 kübitlik Radiance R3 sisteminin TÜBİTAK bünyesinde kurulmasına ilişkin. Sistemlerin geliştirici kurumları, donanımları ve duyuruldukları projeler birbirinden farklı.
“Türkiye’nin en büyük kuantum bilgisayarı” ifadesi, Bakanlık paylaşımı ve resmi görselde kullanılan tanımlamadır. Duyuruda projenin maliyeti, sözleşme bedeli veya sistemin kesin teslimat günü açıklanmadı. Bu nedenle kamuya açıklanan bilgiler, sistemin kapasitesi, planlanan devreye alma yılı ve hedeflenen kullanıcı gruplarıyla sınırlı tutulmalı.
- Sistem: ARF Kuantum adıyla duyurulan IQM Radiance R3
- Kapasite: 54 kübit
- Planlanan devreye alma: 2027
- İşletmeci: TÜBİTAK
- Üretici: IQM Quantum Computers
- Erişim yöntemi: Resmi görselde TRUBA üzerinden proje başvurusu
Bu gelişme, Türkiye’de kuantum bilişim için araştırma altyapısı oluşturma yönünde planlanan bir yatırım olarak öne çıkıyor. Sistemin araştırma ve sanayiye sağlayacağı katkının boyutu ise kurulumun tamamlanması, kullanıcı erişiminin başlaması ve geliştirilecek projelerin sonuçlarının görülmesiyle daha net değerlendirilebilecek. Konuya ilişkin resmi açıklama Mehmet Fatih Kacır’ın sosyal medya paylaşımında yer alıyor: https://twitter.com/mfatihkacir/status/2121576234484158866. Geçmişteki QuanT çalışması, Türkiye’nin kuantum teknolojileri hedefleri ve IQM Radiance ürün ailesi hakkında yayımlanan kaynaklar da konunun farklı yönlerini izlemek için başvurulabilecek bilgiler sunuyor.










