Cumhurbaşkanlığı 2027 Yılı Yıllık Programı, Jandarma Genel Komutanlığının insansız hava aracı kapasitesini farklı görev ve ölçeklerde genişletmeye yönelik tedarik hedeflerini ortaya koyuyor. Programın 933.1 numaralı tedbiri kapsamında Jandarma envanterine bir adet AKSUNGUR operatif İHA sistemi kazandırılması planlanıyor. Tedarik sürecinden İçişleri Bakanlığı sorumlu olurken Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) iş birliği yapılacak kurum olarak belirtiliyor.

Programda ayrıca dört adet dikey iniş kalkışlı küçük İHA (VTOL) sistemi ile 150 adet döner kanatlı mikro İHA tedarik edilmesi öngörülüyor. Bu hedefler, Jandarma’nın yalnızca büyük ve uzun süre havada kalabilen platformlara değil, daha küçük ölçekte ve farklı birlik seviyelerinde kullanılabilecek hava araçlarına da yatırım yapmayı amaçladığını gösteriyor. Ancak programda VTOL ve mikro İHA’ların üreticileri, modelleri, teslimat takvimi ve kullanım birimleri hakkında ayrıntı verilmiyor.

AKSUNGUR’un uzun süreli gözetleme kapasitesi

TUSAŞ tarafından geliştirilen AKSUNGUR, orta irtifa uzun havada kalış (MALE) sınıfında çift motorlu bir insansız hava aracı platformudur. Yıllık programda öngörülen tedarikin tamamlanması hâlinde sistemin Jandarma envanterine katılması, özellikle geniş alanların uzun süre gözetlenmesi gereken görevlerde kuruma yeni bir seçenek sağlayabilir. Platformun uzun havada kalış süresi, görev bölgesinde daha uzun süre bulunmasına ve gözetleme faaliyetlerinin kesintisiz yürütülmesine imkân verecek şekilde tasarlanmıştır.

TUSAŞ’ın açıkladığı teknik bilgilere göre AKSUNGUR 50 saate kadar havada kalış süresine, 40 bin feet servis tavanına ve 750 kilogramın üzerinde faydalı yük kapasitesine sahiptir. Bu değerler platformun konfigürasyonuna, taşınan faydalı yüke, görev profiline ve çevre koşullarına bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle belirtilen azami teknik değerler, her operasyon koşulunda aynı süre ve kapasitenin sağlanacağı anlamına gelmez.

AKSUNGUR farklı görev ihtiyaçlarına göre çeşitli faydalı yüklerle donatılabiliyor. Elektro-optik ve kızılötesi kamera sistemleri (EO/IR), gündüz ve düşük ışık koşullarında görüntüleme ve hedef tespiti için kullanılabiliyor. Sentetik açıklıklı radar (SAR), görüş koşullarının sınırlı olduğu veya geniş alanların görüntülenmesinin gerektiği görevlerde yarar sağlayabiliyor. Sinyal istihbaratı (SIGINT) sistemleri ise uygun konfigürasyonda elektronik sinyallerin tespit ve değerlendirilmesine yönelik görevlerde kullanılabiliyor.

Uydu haberleşme kabiliyeti, platformun yer kontrol noktasıyla görüş hattının ötesindeki mesafelerde bağlantı kurmasına imkân tanıyabiliyor. Bu özellik, görev alanı ile kontrol merkezi arasındaki doğrudan haberleşmenin sınırlı olduğu durumlarda operasyonel esneklik sağlayabilir. AKSUNGUR, keşif ve gözetleme görevlerinin yanı sıra uygun sistem ve mühimmat entegrasyonuyla taarruz görevlerinde de kullanılabilecek şekilde geliştirildi. Bununla birlikte, Jandarma için planlanan sistemin hangi faydalı yüklerle ve hangi görev konfigürasyonuyla teslim edileceği yıllık programda açıklanmıyor.

TUSAŞ, millî motor TEI-PD170 ile gerçekleştirilen uçuşlarda AKSUNGUR’un 41 saat havada kaldığını bildirmişti. Bu uçuş verisi, platformun uzun süreli görev potansiyeline ilişkin bir örnek oluşturuyor; ancak tek başına Jandarma’ya teslim edilecek sistemin belirli bir görevde aynı süreyle havada kalacağını göstermiyor. Operasyonel sonuçlar, platformun donanımına ve görev şartlarına göre belirlenecek.

Farklı ölçeklerde üç İHA tedariki

2027 yılı programında yer alan tedarik kalemleri, farklı büyüklük ve kullanım amaçlarına sahip hava araçlarını kapsıyor. AKSUNGUR’un uzun süreli ve geniş alanlı görevlerde kullanılması öngörülebilirken, VTOL ve mikro İHA’lar daha yerel ve taktik seviyedeki ihtiyaçlara cevap verebilecek araçlar olarak öne çıkıyor. Bu sistemlerin birlikte kullanılması, görev türüne uygun platform seçilmesine ve hava araçlarının farklı operasyonel ihtiyaçlara göre değerlendirilmesine imkân sağlayabilir.

• Bir adet AKSUNGUR operatif İHA sistemi: Uzun havada kalış ve yüksek faydalı yük kapasitesiyle geniş alanlarda keşif, gözetleme ve istihbarat görevlerine yönelik.
• Dört adet VTOL küçük İHA sistemi: Dikey kalkış ve iniş özelliği sayesinde pist gereksinimini azaltabilecek, daha küçük veya kısıtlı alanlardan kullanılabilecek sistemler.
• 150 adet döner kanatlı mikro İHA: Yakın mesafeli gözetleme ve taktik birliklerin anlık görüntü ihtiyacı gibi daha küçük ölçekli görevlerde kullanılabilecek araçlar.

VTOL sistemleri, adından anlaşılacağı üzere dikey kalkış ve iniş yapabilme özelliğine sahiptir. Bu kabiliyet, klasik pist altyapısının bulunmadığı noktalarda kullanım kolaylığı sağlayabilir. Bununla birlikte, VTOL sınıfındaki araçların menzil, havada kalış süresi, faydalı yük ve uçuş performansı platformdan platforma değişir. Programda tedarik edilmesi planlanan dört sistemin teknik özellikleri açıklanmadığından, bu araçların görev kapasitesi hakkında kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değildir.

Döner kanatlı mikro İHA’lar, kompakt yapıları ve kısa mesafeli görevlerde kullanılabilmeleriyle taktik birliklere destek sağlayabilir. Bir görev öncesinde çevrenin görüntülenmesi, yakın çevredeki hareketliliğin izlenmesi veya birliklerin anlık durumsal farkındalığının artırılması bu tür araçların olası kullanım alanları arasındadır. Ancak Jandarma için planlanan 150 mikro İHA’nın hangi modelden oluşacağı ve hangi birimlere dağıtılacağı programda belirtilmiyor.

Jandarma’nın mevcut İHA envanteri

Jandarma Genel Komutanlığı, insansız hava araçlarından uzun süredir keşif, gözetleme ve operasyon desteği amacıyla yararlanıyor. Kurumun envanterinde Bayraktar TB2’nin 2016 yılından bu yana bulunduğu, Bayraktar AKINCI’nın ise 2025 yılında envantere katıldığı aktarılıyor. Jandarma filosunda TUSAŞ üretimi ANKA platformları da yer alıyor. Bu araçlar, farklı görev profilleri ve teknik özellikleriyle kurumun hava gözetleme ve istihbarat faaliyetlerine katkı sağlıyor.

AKSUNGUR’un envantere eklenmesi, planlanan tedarikin gerçekleştirilmesi ve sistemin hizmete alınması şartına bağlı olarak, mevcut platform seçeneklerini çeşitlendirebilir. Farklı İHA türlerinin bulunması, görevin gerektirdiği havada kalış süresi, faydalı yük, menzil ve kullanım alanına göre uygun araç seçilmesine yardımcı olabilir. Böylece uzun süreli gözetleme ihtiyacı ile birliklerin daha yakın ve hızlı görüntü alma gereksinimi farklı sistemlerle karşılanabilir.

Bir platformun envantere girmesi, tek başına operasyonel kapasitenin tamamlandığı anlamına gelmez. Hava araçlarının etkin kullanımı için eğitimli personel, bakım ve teknik destek, haberleşme altyapısı, görev planlama süreçleri ve uygun faydalı yüklerin de temin edilmesi gerekir. Yıllık program tedarik hedeflerini ortaya koysa da bu unsurların kapsamı ve teslimatların hangi aşamalardan geçeceği hakkında ayrıntılı bilgi sunmuyor.

VTOL projeleri için önceki planlar

Jandarma’nın dikey iniş kalkışlı İHA ihtiyacı daha önceki plan ve açıklamalarda da gündeme gelmişti. İçişleri Bakanlığının 2022 Yılı Çalışma Planı’nda, Jandarma Özel Asayiş Komutanlığının (JÖAK) ihtiyaçları doğrultusunda beş VTOL İHA tedarik edilmesi öngörülmüştü. Bu hedef, Jandarma’nın pist gereksinimi olmadan kullanılabilecek daha küçük hava araçlarına yönelik ihtiyacının daha önce de değerlendirildiğini gösteriyor.

Jandarma Havacılık yetkilileri 2023 yılında, komando tabur ve alayları ile il jandarma komutanlıklarının ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Dikey İniş Kalkışlı Küçük İHA Projesi kapsamında sözleşme imzalandığını açıklamıştı. Açıklanan görev ihtiyacı, 50-80 kilometre menzilde keşif ve gözetleme yapılmasını kapsıyordu. 2027 programında yer alan dört VTOL sisteminin bu önceki projeyle ilişkisi veya önceki sözleşmenin kapsamıyla bağlantısı ise açıklanan bilgilerden kesin olarak anlaşılamıyor.

Dolayısıyla yeni programdaki sayılar, önceki yıllarda duyurulan hedeflerle birlikte değerlendirilirken farklı projelerin aynı tedarik kalemi olduğu varsayılmamalıdır. Yıllık program, 2027 için öngörülen tedarik miktarını bildiriyor; araçların kesin teslimat tarihi, sözleşme durumu ve önceki projelerle olası bağlantısı konusunda ek bilgi vermiyor.

2027 hedeflerinin operasyonel çerçevesi

AKSUNGUR, dört VTOL sistemi ve 150 mikro İHA’dan oluşan plan, Jandarma’nın insansız hava aracı kapasitesini hem operatif hem de taktik seviyede genişletmeye yönelik bir yaklaşım ortaya koyuyor. Uzun süre havada kalabilen büyük platformlar geniş alanların takibine odaklanırken, daha küçük sistemler yerel ve birlik seviyesindeki ihtiyaçları destekleyebilir. Bu araçların koordineli kullanımı, farklı görevlerde uygun hava aracının seçilmesine katkı sağlayabilir.

Planlanan tedariklerin hayata geçirilmesi hâlinde, Jandarma’nın keşif ve gözetleme faaliyetlerinde kullanabileceği platform çeşitliliğinin artması beklenebilir. Ancak programda yer alan hedefler, tedarikin tamamlandığını veya sistemlerin hizmete girdiğini göstermiyor; bunlar 2027 yılı için açıklanan planlamalardır. Gerçekleşme takvimi, sözleşme süreçleri, üretim ve teslimat koşulları ile sistemlerin operasyonel kullanıma hazırlanması ilerleyen aşamalarda netleşecektir.