23 Nisan 1972’de Apollo 16 astronotları Ay yüzeyindeki çalışmalarını tamamlayıp Dünya’ya dönmeye hazırlanıyordu. Görev komutanı John Young ile Ay modülü pilotu Charles Duke, Ay yüzeyinden kalkış için gerekli hazırlıkları yaparken Duke cebinden küçük bir aile fotoğrafı çıkardı ve onu Ay toprağının üzerine bıraktı. Fotoğraf, Duke’un eşi Dorothy ile çocukları Charles ve Thomas’ı gösteriyordu. Astronot, ailesini yalnızca Dünya’daki bekleyişin bir parçası olarak değil, bu olağanüstü yolculuğun da bir parçası olarak anmak istemişti.
Fotoğrafın arkasına, “Bu, Dünya gezegeninden astronot Charlie Duke’un ailesidir” anlamına gelen bir not yazdı. Ardından Ay modülüne dönerek görev arkadaşlarıyla birlikte Dünya’ya doğru yola çıktı. Bu küçük jest, Apollo görevlerinin teknik başarılarının ötesinde, astronotların kişisel bağlarını ve sevdiklerinden ayrı kalmanın duygusal yönünü de hatırlatan bir anı olarak anlatılır. Fotoğrafın bugün Ay yüzeyinde hâlâ durduğu sıkça ifade edilse de, oradaki mevcut durumu ve korunmuş olup olmadığı kesin olarak doğrulanmış değildir.
Ay’a iniş öncesinde yaşanan belirsizlik
Apollo 16’nın Ay’a inişi, planlandığı gibi sorunsuz ilerlemedi. Komuta modülü pilotu Ken Mattingly, Ay yörüngesinde komuta modülü Casper’da kalırken, Young ve Duke Ay modülü Orion ile yüzeye inmeye hazırlanıyordu. Ancak komuta modülünün ana motor sisteminde tespit edilen sorun, iniş planının yeniden değerlendirilmesine yol açtı. Motor, ekibin Ay yörüngesinden ayrılıp Dünya’ya dönüş rotasına geçebilmesi için kritik öneme sahipti. Bu nedenle NASA, astronotları hemen Ay yüzeyine indirmek yerine arızanın niteliğini ve görev güvenliğine etkisini değerlendirdi.
Görev kontrolü, eldeki verileri inceleyip prosedürleri gözden geçirirken ekip bir süre bekledi. Bu gecikme, inişin ve görevin geri kalanının risklerini artırabilecek bir durumdu; çünkü Ay yörüngesinde geçirilen süre, yakıt ve operasyon planları açısından dikkatle yönetilmeliydi. Uzmanlar sorunun görev için kabul edilebilir olup olmadığını değerlendirdikten sonra inişe izin verildi. Mattingly’nin komuta modülündeki sistemleri çalıştırarak ve denetleyerek katkıda bulunduğu bu süreç, ekibin birlikte hareket etmesinin önemini gösterdi. Apollo 13’te yaşanan ağır acil durumla aynı olay olmasa da, önceki görevin deneyimi NASA’nın arıza ihtimallerini son derece ciddiye almasına neden olmuştu.
Ay yüzeyinde denenen “olimpiyat” hareketleri
Apollo 16 astronotları yüzeyde bilimsel çalışmalar yürütürken, düşük yerçekiminin hareketleri nasıl değiştirdiğini de deneyimledi. 1972’nin Olimpiyat yılı olması, astronotların Ay’da esprili biçimde bazı spor hareketlerini taklit etmesine ilham verdi. Bu gösteriler resmî bir yarışma değildi; görev sırasında yapılan kısa ve eğlenceli denemelerdi. Ay’daki yerçekimi Dünya’dakinin yaklaşık altıda biri olduğundan astronotlar daha yükseğe ve daha uzun süre havada kalacak şekilde sıçrayabiliyordu. Buna karşılık, ağır uzay giysileri ile sırtlarındaki yaşam destek üniteleri hareket etmeyi ve dengede kalmayı zorlaştırıyordu.
Charles Duke’un yüksek sıçrama denemelerinden biri tehlikeli bir düşüşle sonuçlandı. Havaya kalktığında yaşam destek ünitesinin ağırlığı ve vücudunun hareketi dengesini bozdu; Duke sırt üstü yere düştü. Ay’da düşmek, Dünya’daki bir düşüşten farklı görünse de, astronotun sırtındaki ünitenin hasar görmesi hâlinde sonuçları çok ağır olabilirdi. Ünite, solunabilir oksijenin ve yaşamı destekleyen diğer sistemlerin bulunduğu kritik ekipmandı. Duke daha sonra bu anın kendisini korkuttuğunu anlattı. Neyse ki uzay giysisi ve ekipman zarar görmedi; astronot yardım almadan ayağa kalkabildi ve görev güvenli biçimde sürdü.
Bir aile fotoğrafından fazlası
Duke’un Ay’a bıraktığı fotoğraf, bilimsel deneylerin veya görev ekipmanlarının bir parçası değildi. Kişisel bir hatıra olarak, astronotun ailesine duyduğu sevgiyi ve onları tarihî yolculuğuna sembolik biçimde dahil etme isteğini temsil ediyordu. Fotoğrafın yanına başka küçük hatıralar da bıraktığı aktarılır. Böyle kişisel eşyalar, Apollo görevlerinin yalnızca keşif ve mühendislik başarılarından ibaret olmadığını; bu görevlerde yer alan insanların kendi yaşamlarından izleri de beraberlerinde taşıdığını gösterir.
Apollo 16, Ay yüzeyinde bilimsel araştırmalar ve örnek toplama çalışmaları gerçekleştirdi; ekip Dünya’ya önemli miktarda Ay malzemesiyle döndü. Ancak Duke’un aile fotoğrafı, görev anlatılarında bilimsel bulguların yanında anılan, daha insani bir simge hâline geldi. Ay yüzeyinde rüzgâr ve yağmur bulunmaması fotoğrafın Dünya’daki gibi aşınmasını engellese de, yoğun Güneş ışığı, sıcaklık değişimleri ve uzay ortamı zaman içinde nesnelere zarar verebilir. Bu nedenle fotoğrafın günümüzdeki fiziksel durumu hakkında kesin bir iddiada bulunmak doğru olmaz. Yine de onun ardındaki düşünce açık: Duke, ailesine kendisini beklemenin ötesinde, bu yolculuğun hatırasında da yerleri olduğunu göstermek istemişti.
