Türkiye’nin yeni yer gözlem uydusu GEZGİN-1 için fırlatma hedefi 2028 yılının son çeyreği olarak açıklandı. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) tarafından geliştirilen uydu, yerli uydu teknolojilerinin ilerletilmesine ve ticari uydu sistemlerinin ihtiyaç duyduğu altyapının güçlendirilmesine katkı sağlamayı amaçlıyor.

GEZGİN-1, ağırlığı 75 kilogramın altında olan mikro uydular için yerli imkânlarla geliştirilen bir platform üzerine kurulacak. Proje, küçük boyutlu bir uydu sınıfında yüksek performanslı görüntüleme ve veri işleme kabiliyetlerini bir araya getirmeyi hedefliyor. Böylece Türkiye’nin yer gözlem faaliyetleri, farklı büyüklük ve maliyet seçeneklerine sahip uydu sistemleriyle çeşitlendirilebilecek.

Uydunun yüksek çözünürlüklü ve çok bantlı, diğer bir deyişle multispektral görüntüler elde etmesi planlanıyor. Çok bantlı görüntüleme, yeryüzünün farklı dalga boylarındaki yansımalarının incelenmesini sağlar. Bu veriler, yalnızca bir bölgenin görünür durumunu kaydetmekle kalmayıp bitki örtüsü, arazi özellikleri ve çevresel değişimler hakkında da değerlendirme yapılmasına yardımcı olabilir. Ancak görüntülerin çözünürlüğü, kapsama sıklığı ve kullanım koşullarına ilişkin ayrıntılı teknik değerler henüz paylaşılmış değil.

Yapay zekâ destekli görüntü analizi

GEZGİN-1’in görüntüleri yapay zekâ destekli yöntemlerle işleyebilmesi hedefleniyor. Bu yaklaşım, uydu verilerindeki belirli nesnelerin veya değişimlerin daha hızlı tespit edilmesine ve geniş görüntü arşivlerinin daha verimli incelenmesine yardımcı olabilir. Görüntülerin işlenmesi, elde edilen verilerin tarım, çevre, haritacılık ve denizcilik gibi alanlarda kullanılabilir bilgiye dönüştürülmesi açısından önem taşıyor.

Projede ayrıca uydu görüntülerinin Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) verileriyle birlikte değerlendirilmesi öngörülüyor. AIS, gemilerin kimlik, konum ve hareket bilgilerini yayınlamasına yarayan bir sistemdir. Görüntüden tespit edilen bir geminin AIS kayıtlarıyla eşleştirilmesi, geminin kimliğinin veya hareket bilgilerinin analiz edilmesine katkı sağlayabilir. Bu yöntem deniz gözetimi için yeni imkânlar sunmayı hedeflese de verilerin doğruluğu, güncelliği ve kapsama koşulları elde edilecek sonuçları etkileyebilir.

Farklı kullanım alanlarına yönelik tasarım

GEZGİN-1’den elde edilecek görüntü ve verilerin birden fazla sektörde değerlendirilmesi planlanıyor. Öne çıkan kullanım alanları arasında şunlar bulunuyor:

• Hassas tarım: Bitki sağlığının izlenmesi, tarlalardaki farklılıkların belirlenmesi ve tarımsal verimliliğin değerlendirilmesi.
• Haritacılık ve coğrafi bilgi sistemleri: Harita üretimi ile konuma dayalı veri tabanlarının güncellenmesine destek verilmesi.
• Arazi kullanımı: Yerleşim, tarım, orman ve diğer arazi türlerindeki değişimlerin zaman içinde incelenmesi.
• Çevresel izleme: Doğal alanların ve çevresel değişimlerin gözlemlenmesine yönelik veri sağlanması.
• Deniz gözetimi: Uydu görüntülerinin AIS bilgileriyle birlikte kullanılması yoluyla gemi trafiğinin analiz edilmesi.

Bu alanlarda uydu verileri, karar vericilere ve ilgili kuruluşlara geniş bölgeleri düzenli biçimde gözlemleme imkânı sunabilir. Bununla birlikte GEZGİN-1’in operasyonel kapasitesi, görev süresi ve görüntülerin hangi kurum ya da kullanıcılarla nasıl paylaşılacağı gibi ayrıntılar kamuya açıklanan bilgiler arasında yer almıyor.

Türkiye’nin yer gözlem uyduları birikimi

Türkiye’nin yer gözlem uydusu çalışmaları BİLSAT ve RASAT projeleriyle başladı; sonraki dönemde İMECE ve GÖKTÜRK uydularıyla devam etti. Bugün GÖKTÜRK-1, GÖKTÜRK-2 ve İMECE, farklı görev ve ihtiyaçlar kapsamında görüntü desteği sağlıyor. GEZGİN-1’in geliştirilmesi, bu birikimin daha küçük ve mikro uydu sınıfındaki sistemlere taşınması açısından yeni bir adım olarak değerlendiriliyor.

Mikro uydu yaklaşımının hedeflerinden biri, daha küçük ve görece düşük maliyetli platformlarla nitelikli gözlem verileri elde edilebileceğini göstermek. Bu tür sistemler, uydu geliştirme ve işletme süreçlerinde esneklik sağlayabilir; aynı zamanda yerli bileşenlerin, platform tasarımlarının ve veri işleme çözümlerinin geliştirilmesine katkıda bulunabilir. GEZGİN-1’in bu hedeflere ne ölçüde ulaşacağı ise geliştirme ve test aşamalarının tamamlanmasının ardından netleşecek.

Fırlatma için 2028 yılının son çeyreği hedefleniyor. Uydunun hangi roketle, hangi ülkedeki veya bölgedeki fırlatma noktasından uzaya gönderileceği konusunda henüz bilgi verilmedi. Fırlatma takvimi ve teknik ayrıntılar proje ilerledikçe açıklanabilir. GEZGİN-1’in tamamlanmasıyla Türkiye’nin yer gözlem uydusu kapasitesine mikro uydu sınıfında yeni bir platform eklenmesi bekleniyor.