NASA, 36 yılı aşkın süredir Dünya çevresinde görev yapan Hubble Uzay Teleskobu’nun geleceğini güvence altına almak amacıyla özel uzay şirketlerinden teknik öneriler istedi. Kurumun 29 Ekim 2026’da yayımladığı bilgi talebi, teleskopu daha yüksek bir yörüngeye taşıma, yörüngede bakımını yapma veya kullanım ömrünün sonunda güvenli biçimde devre dışı bırakma seçeneklerini araştırıyor. Bu çağrı, henüz kesinleşmiş bir görev ya da şirketlere verilmiş bir ihale değil; NASA’nın sektördeki kapasiteyi, olası çözümleri, maliyetleri ve uygulanabilir takvimleri anlamaya yönelik bir bilgi toplama süreci.

Hubble’ın bilimsel gözlemlerini sürdürebilmesi, yalnızca teleskopun çalışır durumdaki cihazlarına değil, aynı zamanda uzaydaki konumunu koruyabilmesine de bağlı. Teleskopun kendi yörüngesini yükseltecek bir itki sistemi bulunmadığından NASA, çözüm geliştirmek için giderek büyüyen özel uzay sektörünün robotik servis, uydu yakalama ve yörünge değiştirme teknolojilerini değerlendirmek istiyor.

Alçalan yörünge Hubble’ın geleceğini belirliyor

Hubble yaklaşık 470 kilometre irtifadaki alçak Dünya yörüngesinde bulunuyor. Bu yükseklikte Dünya atmosferi bütünüyle ortadan kalkmış değil; atmosferin çok seyrek üst katmanlarındaki parçacıklar teleskop üzerinde hafif bir sürükleme kuvveti oluşturuyor. Bu etki zaman içinde yörüngenin alçalmasına neden oluyor. Sürüklenme miktarı sabit olmadığı için teleskopun atmosfere dönüş tarihini kesin bir gün olarak belirlemek mümkün değil.

NASA’nın mevcut tahminleri, Hubble’ın yörüngesinin yükseltilmemesi halinde 2033 veya 2034 civarında atmosfere yeniden girebileceğini gösteriyor. Güneş etkinliğindeki değişimler üst atmosferin genişliğini ve yoğunluğunu etkileyebildiğinden, atmosferik sürüklenme de değişebilir. Bu nedenle söz konusu tarihler kesin bir son tarih değil, bugünkü koşullar ve modeller temelinde yapılmış tahminlerdir. NASA, teleskopun bugün için acil bir tehlikeyle karşı karşıya olmadığını belirtse de planlama ve olası bir operasyon için zamanın sınırlı olduğuna dikkat çekiyor.

Hubble’ın yörüngesinin alçalması, teleskopun optik sistemlerinin ya da bilimsel araçlarının aniden bozulduğu anlamına gelmiyor. Asıl mesele, uzay aracının yeterli irtifada tutulamaması ve sonunda atmosferin daha yoğun katmanlarına girmesi. Atmosfere kontrolsüz biçimde giren büyük bir uzay aracının bazı parçaları tamamen yanmayabilir. Bu nedenle güvenli bir yörünge yükseltme veya görev sonu planı, hem teleskopun bilimsel ömrü hem de Dünya üzerindeki risklerin azaltılması açısından önem taşıyor.

En önemli seçenek: Teleskopu daha yüksek yörüngeye taşımak

NASA’nın değerlendirdiği başlıca senaryolardan biri, Hubble’ı yakalayabilecek bir servis uzay aracının teleskopun yörüngesini yükseltmesi. Önerilen hedeflerden biri, Hubble’ı en az 600 kilometre irtifaya taşımak. Daha yüksek bir yörünge, atmosferik sürüklenmenin etkisini azaltarak teleskopun uzayda kalabileceği süreyi önemli ölçüde uzatabilir. Bununla birlikte, gerçek görev ömrü kullanılacak yörüngeye, güneş etkinliğine, uzay aracının durumuna ve operasyonun başarısına bağlı olacaktır.

Böyle bir görevin basit bir itiş manevrasından ibaret olması beklenmiyor. Servis aracı Hubble’a hassas biçimde yaklaşmalı, teleskopun yapısına zarar vermeden güvenli bir bağlantı kurmalı ve yörünge değişikliğini dikkatle gerçekleştirmeli. Hubble, bu tür bir operasyon için tasarlanmış modern bir yakalama arayüzüne sahip olmadığından şirketlerin bağlantı yöntemini ve temas sırasında oluşabilecek kuvvetleri ayrıntılı biçimde ele alması gerekecek. Operasyon boyunca teleskopun hassas parçalarının, güneş panellerinin ve bilimsel araçlarının korunması da temel bir şart.

NASA’nın bilgi talebine göre fırlatma aracı, Hubble’a ulaşacak servis uzay aracı ve görev operasyonları yüklenici şirket tarafından sağlanabilecek. İnsanlı bir görev önerilmesi halinde mürettebat ve insanlı uçuşa ilişkin düzenlemelerin nasıl karşılanacağı da teklifin parçası olmalı. Buna karşılık, robotik bir görev astronotların riskini ve insanlı uçuşun gerektirdiği ek sistemleri ortadan kaldırabilir; ancak uzayda hassas yakalama ve bakım işlemlerini yüksek güvenilirlikle yapabilecek robotik teknolojiler gerektirir.

Bakım ve bilimsel kapasiteyi yenileme olasılığı

Yörüngeyi yükseltmenin yanı sıra Hubble’ın bazı sistemlerinin onarılması veya yenilenmesi de gündemde. Teleskop, görev süresi boyunca uzay mekiğiyle gerçekleştirilen beş servis uçuşunda astronotlar tarafından ziyaret edildi. Bu görevlerde bilimsel araçlar ve uzay aracının çeşitli sistemleri onarıldı ya da geliştirildi. Son servis uçuşu 2009’da yapıldı; Hubble’ın yörüngesi ise en son 2002’de Columbia uzay mekiğinin görevi sırasında yükseltildi.

Hubble’ın tasarımı, geçmişte astronotların teleskop üzerinde çalışmasına imkân sağlayacak şekilde geliştirilmişti. Ancak uzay mekiği döneminin sona ermesiyle bu bakım yöntemi artık kullanılamıyor. Yeni bir servis görevinin, teleskopun mevcut yapısıyla ve günümüzün farklı ticari uzay araçlarıyla uyumlu olması gerekir. Özel sektörün robotik kollar, otonom yaklaşma sistemleri ve yörüngede bakım araçları alanındaki ilerlemeleri bu açıdan yeni seçenekler sunabilir. Yine de NASA’nın bilgi talebi, belirli bir şirketin bu görev için seçildiği veya operasyonun kesin olarak yapılacağı anlamına gelmiyor.

Bir bakım görevi başarılı olsa bile Hubble’ın bilimsel araçlarının tümünün yenilenebileceği varsayılmamalı. Yapılabilecek işlemler; teleskopun mevcut durumu, yedek parça ve bağlantı imkânları, servis aracının taşıma kapasitesi ve görev sırasında güvenle erişilebilecek bileşenlerle sınırlı olacak. Bu nedenle şirketlerden yalnızca genel vaatler değil, hangi işlemlerin hangi teknolojiyle ve hangi risk düzeyinde gerçekleştirilebileceğine ilişkin somut bilgiler bekleniyor.

Görev sonu için kontrollü seçenekler de masada

NASA, Hubble’ın ömrünü uzatma olanağı bulunamazsa teleskopu güvenli biçimde görevden çıkarma seçeneklerini de inceliyor. Bunlar arasında uzay aracının kontrollü olarak daha düşük bir yörüngeye yönlendirilmesi ve atmosfere girişinin mümkün olduğunca yönetilmesi ya da teleskopun uygun bir bertaraf yörüngesine taşınması bulunabilir. Hangi yöntemin tercih edileceği, teknik uygulanabilirlik ve güvenlik değerlendirmelerine bağlı olacak.

Görev sonu planlaması, Hubble’ın bilimsel çalışmalarını erkenden durdurma kararı verildiği anlamına gelmiyor. Aksine NASA, olası sonuçları önceden değerlendirerek teleskopun kontrolünü kaybetmeden güvenli bir seçenek belirlemeyi amaçlıyor. Bir servis aracının yörünge yükseltme, bakım ve görev sonu manevralarından hangilerini yapabileceği; taşıma kapasitesi, yakıtı, tasarımı ve Hubble’a yaklaşma kabiliyeti gibi etkenlere göre değişebilir.

NASA’nın önceki girişimi neden göreve dönüşmedi?

Hubble’ın kullanım ömrünü uzatmak için özel şirketlerle temas kurulması ilk kez gündeme gelmiyor. NASA, 2022’de de benzer bir bilgi toplama süreci başlatmıştı. O dönemde Jared Isaacman ve SpaceX, Dragon uzay aracı kullanılarak yapılabilecek bir servis ve yörünge yükseltme görevini değerlendirmiş; Isaacman görevin finansmanının büyük bölümünü karşılamayı teklif etmişti. NASA, o çalışmayı olası teknik ve operasyonel seçenekleri anlamak için incelemişti.

2022’de başlatılan sürece sekiz farklı yanıt geldi. Astroscale ve Momentus gibi şirketlerin robotik sistemlerden yararlanarak Hubble’ın yörüngesini yükseltme önerileri de bunlar arasındaydı. NASA teknik değerlendirmelerin ardından 2024’te bu görevleri gerçekleştirmeme kararı aldı. Bu geçmiş, özel şirketlerden öneri istemenin tek başına bir uçuş görevinin onaylandığı anlamına gelmediğini gösteriyor. Yeni sürecin de öncelikle teknik olgunluk, güvenlik, maliyet ve uygulanabilirlik hakkında bilgi sağlaması bekleniyor.

2026’daki çağrının önceki değerlendirmelerden çıkarılan dersleri ve uzay teknolojilerindeki gelişmeleri yeniden gözden geçirmesi amaçlanıyor. Şirketlerin yanıtlarında geliştirmekte oldukları sistemleri, bunların ne zaman kullanılabilir olacağını, olası görev tasarımını ve tahmini maliyetleri açıklamaları bekleniyor. Ancak NASA, Hubble için kesinleşmiş bir bütçe ayırmış değil. Kurumun bir sonraki aşamada teklifleri karşılaştırıp karşılaştırmayacağı ve bunlardan herhangi birini resmi bir göreve dönüştürüp dönüştürmeyeceği henüz belli değil.

Hubble neden hâlâ önemli?

24 Nisan 1990’da Discovery uzay mekiğiyle fırlatılan Hubble, NASA ile Avrupa Uzay Ajansının ortak çalışması olarak hizmet veriyor. Teleskop, görünür ışık ve morötesi dalga boylarında gözlem yapıyor; yakın kızılötesi gözlemlerle de bilimsel araştırmalara katkı sağlıyor. Hubble’ın uzun süre boyunca aynı gök cisimlerini incelemiş olması, bilim insanlarının evrendeki değişimleri zaman içinde karşılaştırmasına imkân tanıyor.

James Webb Uzay Teleskobu’nun faaliyete başlaması Hubble’ın bilimsel rolünü ortadan kaldırmadı. İki gözlemevi farklı gözlem yetenekleri ve dalga boylarıyla birbirini tamamlıyor. Hubble, özellikle görünür ve morötesi ışıkta yürütülen araştırmalar için değerini koruyor. Bu nedenle teleskopun daha uzun süre çalışır durumda kalması, yalnızca eski bir uzay aracını yörüngede tutmak değil, bilimsel gözlem kapasitesini sürdürmek anlamına geliyor.

Hubble’ın görev yönetimi Maryland’deki NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi tarafından yürütülüyor. Lockheed Martin Space operasyonlara teknik destek sağlıyor; bilimsel gözlem programları ise Baltimore’daki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü tarafından yönetiliyor. Olası bir özel sektör görevinin NASA’nın mevcut teknik ve bilimsel ekipleriyle uyumlu biçimde planlanması da teleskopun güvenli işletimi açısından önem taşıyacak.

Şirketler için son tarih 30 Kasım 2026

NASA, olası yörünge yükseltme veya servis görevinin Hubble’ın beklenen atmosfere girişinden önce, en geç 2032 yılına kadar gerçekleştirilmesini öngörüyor. Bu takvim, şirketlerin yanıtlarında yalnızca teorik olarak mümkün bir çözüm sunmalarının yeterli olmayacağını gösteriyor: Tasarım, geliştirme, test, fırlatma ve operasyon hazırlıklarının da belirtilen süre içinde tamamlanabilir olması gerekiyor. Öte yandan NASA’nın bu tarihi açıklaması, görevin onaylandığı ya da 2032’de mutlaka yapılacağı anlamına gelmiyor.

Şirketler teknik kapasitelerini ve muhtemel görev çözümlerini içeren yanıtlarını 30 Kasım 2026’da Türkiye saatiyle 23.00’e kadar NASA’ya iletebilecek. NASA Yöneticisi Jared Isaacman, Hubble’ın hâlâ önemli bilimsel çalışmalar gerçekleştirebilecek durumda olduğunu belirterek ömrünü yenilikçi ve uygun maliyetli yöntemlerle uzatabilecek makul seçeneklerin incelenmesi gerektiğini söyledi. NASA Bilim Misyonları Direktörlüğü yöneticisi Nicky Fox ise uydu yakalama ve yörüngede bakım alanındaki özel sektör gelişmelerinin yeni çözümler için değerlendirilmesini istediklerini ifade etti.

Bu aşamada en önemli belirsizlik, teknik önerilerin gerçek bir göreve ve finansmana dönüşüp dönüşmeyeceği. NASA’nın bilgi talebi, Hubble’ı kurtarmak için karar verildiğini değil, teleskopun geleceğine ilişkin seçeneklerin yeniden ve daha geniş bir çerçevede incelendiğini gösteriyor. Özel şirketlerin yanıtları, Hubble’ın yörüngesini yükseltmenin güvenli, uygulanabilir ve mali açıdan makul olup olmadığının değerlendirilmesine yardımcı olacak.