Kale Jet Motorları tarafından geliştirilen ve üretilen KTJ turbojet motorlarında 1000 adetlik üretim eşiğine ulaşıldı. Bu kilometre taşı, Türkiye’nin savunma sanayii alanında yalnızca motor tasarlama ve geliştirme değil, aynı zamanda bu motorları düzenli, yüksek kalite standartlarında ve seri biçimde üretme kapasitesini de ortaya koyuyor. Millî motor çalışmalarında kaydedilen ilerleme, savunma sistemlerinde dış tedarik ihtiyacının azaltılması ve yerli teknolojik birikimin güçlendirilmesi bakımından önem taşıyor.

Bin motorluk üretim başarısı, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinasyonunda düzenlenen törenle kutlandı. Törene Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün de katıldı. Görgün, ilk motorun geliştirilmesinden aynı ürünü yüzlerce kez güvenilir biçimde üretmeye uzanan sürecin, mühendislik başarısının yanı sıra güçlü bir sanayi altyapısı ve sürdürülebilir üretim kabiliyeti gerektirdiğini vurguladı.

Görgün, “Bugün Kale Jet Motorları’nın bininci motorunu teslim etmenin gururunu yaşıyoruz. İlk motoru geliştirmek büyük bir mühendislik başarısı. Onu aynı kaliteyle bin kez üretip teslim edebilmek ise başlı başına bir sanayi başarısı.” ifadelerini kullandı. Bu değerlendirme, savunma sanayiinde bir ürünün prototip aşamasından seri üretime geçmesinin ve üretim boyunca kalite standartlarının korunmasının önemine dikkat çekiyor. Operasyonel sistemlerde kullanılacak motorların güvenilirliği, üretim süreçlerinin planlı ve denetlenebilir olmasını da gerektiriyor.

Yerli üretimle güçlenen ekonomik katkı

Türkiye’nin savunma sanayiinde yerli tasarım ve üretimi esas alan yaklaşımı, uzun vadeli bir dönüşümün parçası olarak değerlendiriliyor. Haluk Görgün, özellikle 2004 yılında yerli geliştirme ve üretime öncelik veren kararlarla hız kazanan bu dönüşümün önemli sonuçlar verdiğini belirtti. Savunma sanayiindeki yerlilik oranının yüzde 20’ler seviyesinden yüzde 83’e yükselmesi, bu alanda elde edilen ilerlemeyi gösteren başlıca göstergelerden biri olarak öne çıkıyor.

KTJ motorlarının Türkiye’de üretilmesi, yurt dışından motor tedarikine ayrılabilecek kaynağın ülke içinde kalmasına katkı sağlıyor. Görgün, bin motor sayesinde en az 200 milyon dolarlık kaynağın Türkiye’de tutulduğunu ifade etti. Bu ekonomik katkı, yalnızca ithalat ihtiyacının azalmasıyla sınırlı değil. Motorların geliştirilmesi ve üretimi; mühendislik, test, kalite kontrol, parça imalatı ve tedarik gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren yerli şirketleri ve uzmanları da destekliyor.

Seri üretim adedinin artması, üretim hatlarında edinilen deneyimin ve süreç verimliliğinin gelişmesine imkân tanıyor. Yüksek adetli üretim, parça ve malzeme tedarikinin daha iyi planlanmasını; kalite kontrollerinin ortak standartlarla yürütülmesini ve üretim kapasitesinin uzun vadeli ihtiyaçlara göre oluşturulmasını gerektiriyor. Böylece elde edilen kazanım, yalnızca motoru üreten şirketle sınırlı kalmıyor; tedarik zincirine katılan işletmelere ve savunma sanayii ekosisteminin farklı bileşenlerine de yayılıyor.

Yerli üretim aynı zamanda teknik bilgi birikiminin Türkiye’de oluşmasına yardımcı oluyor. Tasarım, üretim, test ve bakım süreçlerinde elde edilen deneyim, mevcut motorların geliştirilmesinde ve ileride tasarlanabilecek yeni sistemlerde kullanılabilecek bir temel oluşturuyor. Bu nedenle 1000 motorluk üretim eşiği, yalnızca bir adet başarısı değil, yerli motor teknolojilerinin sürdürülebilir biçimde geliştirilmesi bakımından da önemli bir aşama olarak değerlendiriliyor.

Millî füze sistemlerinde görev yapan KTJ motor ailesi

Kale Jet Motorları, yerli turbojet motoru geliştirme çalışmalarına 2013 yılında başladı. Çalışmalar sonucunda farklı füze sistemlerinin ihtiyaçlarına yönelik bir KTJ motor ailesi oluşturuldu. Bu motorlar, füze platformlarının görev gereksinimleriyle uyumlu olacak şekilde geliştiriliyor. Şirketin üç farklı motoru seri üretim aşamasına ulaştı ve Türkiye’nin millî füze projelerinde kullanılmaya başlandı.

• KTJ-3200: SOM Seyir Füzesi ve ATMACA Gemisavar Füzesi’nde kullanılıyor. Motor, 2021 yılında kalifikasyon sürecini tamamlayarak seri üretime geçti. SOM ve ATMACA gibi farklı görev profillerine sahip sistemlerde kullanılması, yerli motor teknolojisinin çeşitli platformların ihtiyaçlarına uyarlanabildiğini gösteriyor.
• KTJ-1750: ÇAKIR Seyir Füzesi için geliştirilen motor seçeneklerinden biri. Bu motorun projedeki rolü, farklı füze sınıflarına ve görev gereksinimlerine uygun yerli tahrik çözümlerinin oluşturulmasına katkı sağlıyor.
• KTJ-3700: KARA ATMACA Seyir Füzesi’nde kullanılıyor. Motorun bu sistemde görev alması, kara konuşlu seyir füzelerinde de yerli tahrik teknolojilerinden yararlanılmasına imkân veriyor.

KTJ motorlarının farklı füze projelerinde kullanılması, motor geliştirme çalışmalarının tek bir platformla sınırlı olmadığını ortaya koyuyor. Her sistemin boyut, görev profili ve operasyonel ihtiyaçları farklı olabileceğinden, motorların ilgili platformun teknik gereksinimleriyle uyumlu olması gerekiyor. Bu uyumun sağlanması için tasarım ve üretim çalışmalarının yanı sıra entegrasyon, test ve doğrulama süreçleri de yürütülüyor.

KTJ-3200’ün SOM Seyir Füzesi ve ATMACA Gemisavar Füzesi’nde kullanılması, yerli tahrik sistemlerinin hem hava hem de deniz kuvvetlerinin ihtiyaçlarına yönelik projelerde görev alabildiğini gösteriyor. SOM Türk Hava Kuvvetleri’nin, ATMACA ise Türk Deniz Kuvvetleri’nin envanterinde bulunuyor. KTJ-1750 ve KTJ-3700’ün ilgili füze sistemleriyle birlikte envantere girmesi de hedefler arasında yer alıyor. Envantere giriş takvimi, motorların yanı sıra füze sistemlerinin test, doğrulama ve kabul aşamalarının tamamlanmasına bağlı olarak ilerliyor.

İlk jet motoru ihracatı ve sanayi iş birliği

KTJ motorlarının başarısı, Türkiye’nin savunma sanayii ihracat kapasitesine de yansıdı. KTJ-3200 motoru 2025 yılında Brezilya’ya ihraç edildi. Bu satış, Türkiye’nin tarihindeki ilk jet motoru ihracatı olarak kayda geçti. İhracat başarısı, yerli bir motorun ulusal projelerde kullanılmasının ötesinde, uluslararası pazarda da talep görebilecek bir ürün niteliği taşıdığını ortaya koydu.

Bir savunma motorunun geliştirilmesi ve üretimi, farklı kurum ve şirketlerin birlikte çalışmasını gerektiriyor. SSB’nin koordinasyonunda Kale Jet Motorları; ROKETSAN, TÜBİTAK SAGE, yerli tedarikçiler ve Türk Silahlı Kuvvetleri ile iş birliği yürütüyor. Bu iş birliği; sistem ihtiyaçlarının belirlenmesi, motorun platforma uyumlandırılması, testlerin yapılması, kalite gerekliliklerinin karşılanması ve seri üretimin planlanması gibi aşamaları kapsıyor.

Ortak çalışma modeli, projeye katılan kuruluşların uzmanlıklarını bir araya getirirken tedarik zincirindeki yerli şirketlerin de gelişimini destekliyor. Üretim miktarı yükseldikçe parça tedarikinin sürekliliği, teknik standartların korunması ve üretim takviminin ihtiyaçlarla uyumlu biçimde yürütülmesi daha da önem kazanıyor. Bu süreçlerde edinilen deneyim, hem mevcut projelerin devamlılığına hem de yeni savunma sanayii çalışmalarının planlanmasına katkı sağlıyor.

Önümüzdeki dönemde mevcut üretim kapasitesinin artırılması ve yeni motorların geliştirilmesi hedefleniyor. Üretimin sürdürülebilir biçimde büyütülmesi, millî füze projelerinin ihtiyaçlarının karşılanmasına yardımcı olurken ihracat fırsatlarının değerlendirilmesi için de altyapı oluşturabilir. Bu hedeflere ulaşılması; teknolojik geliştirme, kalite güvencesi, nitelikli insan kaynağı ve yerli tedarik zincirinin birlikte ilerlemesine bağlı.

KTJ motorlarında bininci üretim eşiğinin aşılması, Türkiye’nin yerli motor teknolojilerinde geliştirme aşamasından yüksek adetli üretime uzanan yolculuğunda önemli bir kilometre taşıdır. Elde edilen üretim deneyiminin, mühendislik birikiminin ve kurumlar arası iş birliğinin gelecekteki projelere aktarılması amaçlanıyor. Böylece yerli motorların millî sistemlerdeki kullanımının ve Türkiye’nin savunma sanayii alanındaki üretim kapasitesinin daha da gelişmesi hedefleniyor.