Türkiye Uzay Ajansı (TUA), 2027-2029 döneminde Ay görevi, uzaya bağımsız erişim ve uzay teknolojileri alanındaki araştırmaları kapsayan projelere ağırlık vermeyi planlıyor. Açıklanan bütçe planına göre ajans için üç yılda toplam 20 milyar 18 milyon 108 bin lira kaynak öngörülüyor. Bu kaynak, Türkiye’nin uzay ve havacılık alanındaki teknolojik kapasitesini geliştirmeye ve uzun vadeli projelerin altyapısını oluşturmaya yönelik çalışmalar için kullanılacak.

Planlanan bütçe yıllara göre artıyor: 2027’de 5 milyar 880 milyon 735 bin lira, 2028’de 6 milyar 746 milyon 34 bin lira, 2029’da ise 7 milyar 391 milyon 339 bin lira ayrılması öngörülüyor. Toplam kaynağın 19 milyar 991 milyon 250 bin liralık bölümünün Uzay ve Havacılık Programı’na, 26 milyon 858 bin lirasının ise Yönetim ve Destek Programı’na yöneltilmesi planlanıyor. Bu rakamlar bütçe planlamasına ilişkin öngörüleri ifade ediyor; projelerin takvimi ve gerçekleşme düzeyi süreç içinde güncellenebilir.

Teknolojik kapasite ve nitelikli insan kaynağı

TUA’nın planında üç temel amaç öne çıkıyor: uzay ve havacılık teknolojilerinde dışa bağımlılığı azaltmak, Türkiye’nin uluslararası rekabet gücünü artırmak ve bu alanda çalışacak nitelikli insan kaynağını geliştirmek. Bu hedefler yalnızca araç ve tesis geliştirmeyi değil; araştırma, mühendislik, test, üretim ve operasyon kabiliyetlerinin birlikte ilerlemesini de gerektiriyor.

Uzay projeleri uzun süreli ve yüksek teknik yeterlilik isteyen çalışmalar olduğundan, yetişmiş uzmanların yanı sıra üniversiteler, araştırma kurumları ve sanayi kuruluşları arasındaki iş birliği de önem taşıyor. Yerli teknolojilerin geliştirilmesi, görevlerin planlanması ve elde edilen bilimsel verilerin değerlendirilmesi gibi aşamalar, bu ekosistemin parçaları olarak ele alınıyor.

Ay Uzay Aracı için 2027 hedefi

Takvimin dikkat çeken projelerinden biri, TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen Ay Uzay Aracı. Aracın 2027’de fırlatılması planlanıyor. Görev tasarımına göre araç, Ay yörüngesinde bilimsel çalışmalar yürüttükten sonra yerli hibrit itki sistemi kullanarak Ay yüzeyine sert iniş gerçekleştirmeyi hedefliyor. Sert iniş, aracın yüzeye kontrollü ve yumuşak biçimde konmadığı bir iniş türüdür; bu nedenle görevde navigasyon, itki, haberleşme ve dayanıklılık sistemlerinin güvenilir biçimde çalışması önem taşır.

Bu görev, Türkiye’nin Ay’a yönelik bilimsel ve mühendislik kapasitesini sınamak açısından önemli bir adım olarak görülüyor. Fırlatma, yörüngeye ulaşma, Ay çevresinde çalışma ve yüzeye iniş birbirinden farklı teknik aşamalardır. Planlanan hedeflerin gerçekleşmesi, bu aşamaların başarıyla tamamlanmasına ve görev koşullarına bağlı olacaktır. Başarılı bir görev, ileride yürütülebilecek daha kapsamlı uzay çalışmaları için deneyim ve teknik birikim sağlayabilir.

Uzaya bağımsız erişim ve uzay limanı

TUA’nın gündemindeki bir diğer başlık, Türkiye’nin uzaya erişiminde dış kaynaklara bağımlılığı azaltacak roket teknolojilerinin geliştirilmesi. Bu hedef, fırlatma araçlarının tasarım ve üretim kabiliyetlerinin yanı sıra fırlatma operasyonları, güvenlik sistemleri ve yer destek altyapısını da kapsıyor. Yerli roket teknolojilerinin olgunlaşması, Türkiye’nin uydularını ve gelecekteki uzay araçlarını kendi ihtiyaçlarına göre uzaya gönderebilme kapasitesini artırabilir.

Bu çalışmalarla bağlantılı olarak Somali’de bir uzay limanının inşası sürüyor. Bir uzay limanı, roketlerin fırlatıldığı alanın ötesinde; araçların hazırlanması, yakıt ve güvenlik işlemleri, kontrol, haberleşme ve operasyon yönetimi için gereken tesisleri içerebilir. Projenin tamamlanması ve kullanılabilir hâle gelmesi, teknik gerekliliklerin, altyapı çalışmalarının ve ilgili izin süreçlerinin ilerlemesine bağlıdır. Uzay limanı, tek başına bağımsız erişim sağlamaz; yerli fırlatma araçları ve operasyon yetenekleriyle birlikte anlam kazanır.

Füzyon araştırmaları ve uzay havasının izlenmesi

Derin uzay görevlerinde kullanılabilecek itki sistemlerini araştırmak amacıyla bir füzyon teknolojisi Ar-Ge merkezi kurulması planlanıyor. Bu alandaki çalışmalar, gelecekte daha uzun süreli veya daha uzak mesafeli görevlerde kullanılabilecek seçenekleri incelemeyi hedefliyor. Füzyon temelli itki teknolojileri araştırma ve geliştirme gerektiren ileri bir alan olduğundan, bir merkezin kurulması doğrudan kullanılabilir bir motorun hazır olduğu anlamına gelmiyor; hedef, araştırma altyapısı ve uzmanlık kapasitesi oluşturmaktır.

UZDES merkezinin tamamlanma oranı için 2027’de yüzde 60, 2028’de yüzde 80 ve 2029’da yüzde 100 hedefleniyor. Bu oranlar, planlanan takvime göre inşaat veya kurulum çalışmalarındaki ilerlemeyi ifade ediyor; merkezin hangi hizmetleri hangi tarihte sunacağı, projenin uygulama aşamalarına bağlı olarak ayrıca netleşebilir.

Uzay Havası Uygulama Merkezi’nin de aynı yıllarda sırasıyla yüzde 10, yüzde 20 ve yüzde 40 oranında tamamlanması öngörülüyor. Uzay havası; Güneş’teki etkinliklerin Dünya’nın yakın çevresindeki uzay koşullarına etkisini ifade eder. Güneş fırtınaları ve benzeri olaylar uyduları, haberleşme sistemlerini, navigasyonu ve bazı elektrik altyapılarını etkileyebilir. Bu nedenle uzay havasını izlemek, olası riskleri değerlendirmek ve ilgili kurumları bilgilendirmek açısından önem taşır.

Planın önemi ve uygulama süreci

2027-2029 dönemine ilişkin bütçe ve proje hedefleri, Türkiye’nin uzay çalışmalarında aynı anda birkaç alana yatırım yapmayı amaçladığını gösteriyor: Ay’a yönelik bilimsel görevler, roket ve fırlatma altyapısı, ileri itki araştırmaları ve uzay havası gözlemi. Bu projelerin birbirini destekleyen biçimde ilerlemesi, geliştirilen teknik bilgi ve yetişmiş insan kaynağının farklı görevlerde kullanılmasına imkân sağlayabilir.

Öte yandan, bütçe tahsisleri ve tamamlanma oranı hedefleri planlanan çalışmaları gösterir; nihai sonuçlar uygulama, teknik doğrulama ve kaynak kullanımına bağlıdır. Bu nedenle görevlerin başarıyla tamamlanıp tamamlanmadığını değerlendirirken yalnızca bütçe miktarına değil, somut kilometre taşlarına, test sonuçlarına ve operasyonel kapasitenin oluşup oluşmadığına da bakmak gerekir.

Sıkça sorulan sorular

TUA’nın 2027-2029 dönemi için planlanan bütçesi ne kadar?

Üç yıllık dönem için toplam 20 milyar 18 milyon 108 bin lira kaynak öngörülüyor. Bunun 19 milyar 991 milyon 250 bin lirasının Uzay ve Havacılık Programı’na, 26 milyon 858 bin lirasının ise Yönetim ve Destek Programı’na ayrılması planlanıyor.

Türkiye’nin Ay Uzay Aracı ne zaman fırlatılacak?

TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen aracın 2027’de fırlatılması hedefleniyor. Görev planında Ay yörüngesinde bilimsel çalışma ve ardından hibrit itki sistemiyle yüzeye sert iniş bulunuyor.

Uzay limanı projesi nerede yürütülüyor?

Türkiye’nin uzaya erişim altyapısının bir parçası olarak Somali’de bir uzay limanının inşası sürüyor. Tesisin bağımsız erişime katkısı, yerli roket ve fırlatma operasyonlarının gelişmesiyle birlikte ortaya çıkacak.

Uzay Havası Uygulama Merkezi ne işe yarayacak?

Merkezin, Güneş kaynaklı uzay havası olaylarını izleme ve değerlendirme çalışmalarına katkı sağlaması planlanıyor. Bu tür olaylar uydu ve haberleşme sistemleri gibi teknolojik altyapılar için risk oluşturabildiğinden, izleme ve erken değerlendirme önem taşıyor.